Konstytucje >>
USTAWA KONSTYTUCYJNA KRÓLESTWA POLSKIEGO
Z
DNIA 27 LISTOPADA 1815
TYTUŁ I. Stosunki polityczne Królestwa
Art.1. Królestwo Polskie jest na zawsze połączone z
Cesarstwem Rosyjskim.
Art.2. Stosunki cywilne i polityczne, które
jemu naznaczamy, jako też i związki to połączenie ustalić mające,
objęte są niniejszą ustawą, którą mu nadajemy.
Art.3.
Korona Królestwa Polskiego jest dziedziczną w osobie naszej i
naszych potomków, dziedziców i następców podług
porządku następstwa, ustanowionego dla tronu cesarsko -
rosyjskiego.
Art.4. Ustawa konstytucyjna oznacza sposób i
prawidła sprawowania władzy najwyższej.
Art.5. Kró1 w
przypadku swojej nieprzytomności mianuje namiestnika, który
powinien mieszkać w Królestwie. Namiestnik podług woli
odwołanym być może.
Art.6. Gdy król nie będzie mianował
swym namiestnikiem książęcia cesarsko - rosyjskiego, wybór ten
padać nie może tylko na rodaka albo na osobę, której król
nada naturalizację stosownie do prawideł ustanowionych przez artykuł
33.
Art.7. Namiestnik będzie mianowany przez akt publiczny. Akt
takowy oznaczy wyraźnie rodzaj i rozciągłość władzy, jaka mu będzie
powierzoną.
Art.8. Stosunki polityki zewnętrznej naszego Cesarstwa
będą wspólne naszemu Królestwu Polskiemu.
Art.9. Sam
tylko panujący będzie miał prawo oznaczyć uczestnictwo Królestwa
Polskiego do wojen przez Rosję toczonych, jako też do traktatów
pokoju i handlowych, które by to mocarstwo zawierać
mogło.
Art.10. W każdym przypadku wprowadzenia wojsk rosyjskich do
Polski 1ub wojsk polskich do Rosji lub w przypadku przechodu tychże
wojsk przez jaką prowincję jednego z dwóch państw utrzymanie
ich i koszta przechodu ponoszone zostaną całkowicie przez kraj, do
którego należeć będą. Wojsko polskie nie będzie nigdy użyte za
granicami Europy.
Art.11. Religia katolicko - rzymska wyznawana przez największą
część mieszkańców Królestwa Polskiego będzie
przedmiotem szczególniejszej opieki rządu, nie uwłaczając
przez to wolności innych wyznań, które wszystkie bez
wyłączenia obrządki swe całkowicie i publicznie pod protekcją rządu
odbywać mogą.
Różność wyznań chrześcijańskich nie będzie
stanowić żadnej przeszkody w używaniu praw cywilnych i
politycznych.
Art.12. Duchowieństwo wszystkich wyznań jest pod
protekcją i dozorem praw i rządu.
Art.13. Fundusze posiadane teraz
przez duchowieństwo katolicko - rzymskie i przez duchowieństwo
grekounickie, jako też te, które mu nadamy przez szczególne
postanowienie, będą uznane za własność niewzruszoną i wspólną
całej hierarchii duchownej, skoro rząd wskaże i przeznaczy wzwyż
wspomnianemu duchowieństwu dobra narodowe składać mające jego
uposażenie.
Art.14. W senacie Królestwa Polskiego zasiadać
będzie tyle biskupów obrzędu katolicko - rzymskiego, ile prawo
oznaczy województw. Zasiadać będzie prócz tego biskup
grekounicki.
Art.15. Duchowieństwo wyznania
ewangelickoaugsburskiego i wyznania ewangelicko reformowanego używać
będzie wsparcia rocznego, które im nadamy.
Art.16. Wolność
druku jest zaręczona. Prawo przepisze środki ukrócenia jej
nadużyciów.
Art.17. Prawo rozciąga swą opiekę zarówno
do wszystkich obywateli bez żadnej różnicy stanu i
powołania.
Art.18. Starodawne prawo kardynalne: neminem
captivari permittimus, nisi iure victum stosować się będzie do
wszystkich mieszkańców wszelkiego stanu podług następujących
prawideł:
Art.19. Nikt nie będzie mógł być zatrzymanym,
tylko podług form i w przypadkach prawem oznaczonych.
Art.20.
Powody zatrzymania powinny być natychmiast oznajmione w piśmie osobie
zatrzymanej.
Art.21. Każda osoba zatrzymana stawioną będzie
najpóźniej w trzech dniach przez sąd właściwy końcem jej
wybadania lub osądzenia podług form przepisanych.
Jeżeli będzie
uniewinnioną przez pierwsze śledztwo, wróconą jej natychmiast
wolność zostanie.
Art.22. W przypadkach prawem dozwolonych
ktokolwiek złoży rękojmię, powinien być natychmiast tymczasowo
uwolnionym.
Art.23. Nikt karanym być nie może, tylko na mocy
trwającego prawa i wyroku właściwego sądu.
Art.24. Każdemu
Polakowi wolno będzie przenosić się z swą osobą i swym majątkiem
podług form prawem oznaczonych.
Art.25. Skazany na karę będzie ją
ponosić w Królestwie. Nikt nie będzie mógł być z kraju
wywożonym wyjąwszy w przypadkach wywołania prawem
oznaczonych.
Art.26. Wszelka własność jakiegokolwiek nazwiska i
rodzaju czyli się znajduje na powierzchni, czyli we wnętrznościach
ziemi, do kogokolwiek bądź należąca, jest świętą i nietykalną. Żadna
władza nie ma prawa jej naruszyć pod jakim bądź pozorem. Ktokolwiek
nachodzi cudzą własność za gwałciciela bezpieczeństwa publicznego
uważanym i jako taki karanym będzie.
Art.27. Rząd wszelako ma
prawo wymagać od każdego odstąpienia własności z powodu użyteczności
publicznej za sprawiedliwym i poprzednim wynagrodzeniem. Prawo
oznaczy formy i przypadki, do których powyższe prawidło będzie
się mogło stosować.
Art.28. Wszystkie czynności publiczne:
administracyjne, sądowe i wojskowe bez żadnego wyłączenia odbywać się
będą w języku polskim.
Art.29. Urzędy publiczne, cywilne i
wojskowe nie będą mogły być sprawowane [jak] tylko przez Polaków.
Urzędy prezesów sądów pierwszej instancji, komisji
wojewódzkich i trybunałów apelacyjnych, członków
rad wojewódzkich, urzędy poselskie i deputowanych na sejm,
jako też urzędy senatorskie nie mogą być powierzane [jak] tylko
właścicielom gruntowym.
Art.30. Wszyscy urzędnicy publiczni w
administracji mogą być odwołani do woli przez tęż samą władzę, która
ich mianuje. Wszyscy bez żadnego wyłączenia są odpowiedzialni za swe
urzędowanie.
Art.31. Naród polski mieć będzie wiecznymi
czasy reprezentację narodową w sejmie złożonym z króla i dwóch
izb, z których pierwsza składać się będzie z senatu, druga - z
posłów i deputowanych od gmin.
Art.32. Każdy cudzoziemiec,
skoro się wylegitymuje, używać będzie zarówno z innymi
mieszkańcami protekcji praw i korzyści przez nią nie zaręczonych.
Będzie mógł równie jak oni pozostać w kraju lub się z
niego wynieść zachowując wydane przepisy, powrócić, nabywać
własności gruntowej i podać się do uzyskania naturalizacji.
Art.33.
Każdy cudzoziemiec stawszy się właścicielem, uzyskawszy
naturalizację, nauczywszy się języka polskiego i pięć lat w kraju
nienagannie zamieszkawszy może być przypuszczonym do urzędu
publicznego.
Art.34. Wszelako król mocen będzie bądź z
własnej woli, bądź na przedstawienie rady stanu przypuścić
cudzoziemców z zdolności znakomitych do urzędów
publicznych, nie objętych artykułem dziewięćdziesiątym.
Rozdział 1. O królu
Art.35. Rząd jest w osobie króla.
Król sprawuje władzę wykonawczą w całej swej rozciągłości.
Wszelka władza wykonawcza 1ub administracyjna od niego tylko
pochodzić może.
Art.36. Osoba królewska jest święta i
nietykalna.
Art.37. Wszystkie akta publiczne sądów,
trybunałów i magistratur jakich bądź pod królewskim
wydane będą imieniem. Monety i stemple nosić będą oznakę przez niego
wskazaną.
Art.38. Kierunek siły zbrojnej w pokoju i wojnie, jako
też mianowanie dowódców i oficerów należą
wyłącznie do króla.
Art.39. Król rozrządza dochodami
państwa stosownie do ułożonego budżetu, a przez siebie
potwierdzonego.
Art.40. Prawo wydawania wojny i zawierania
traktatów i umów wszelkich zachowane jest
królowi.
Art.41. Kró1 mianuje senatorów,
ministrów, radców stanu, referendarzy, prezesów
komisji wojewódzkich, prezesów i sędziów różnych
sądownictw, do nominacji królewskiej zachowanych, agentów
dyplomatycznych i handlowych tudzież wszystkich innych urzędników
administracyjnych bądź przez siebie bezpośrednio, bądź przez
upoważnione do tego od siebie władze.
Art.42. Król mianuje
arcybiskupów i biskupów różnych wyznań,
sufraganów, prałatów i kanoników.
Art.43.
Prawo ułaskawienia zachowane jest wyłącznie królowi, który
jest mocen darować lub zamienić karę.
Art.44. Do panującego należy
ustanowienie, urządzenie i rozdawnictwo orderów cywilnych i
wojskowych.
Art.45. Wszyscy nasi następcy do Królestwa
Polskiego powinni się koronować jako królowie polscy w
stolicy, podług obrządku, jaki ustanowimy, i wykonają następującą
przysięgę: "Przysięgam i przyrzekam przed Bogiem i na Ewangelię,
iż ustawę konstytucyjną zachowywać i zachowania jej wszelkimi siłami
przestrzegać będę."
Art.46. Do króla należy prawo
nadania szlachectwa, naturalizacji i tytułów
honorowych.
Art.47. Wszelkie rozkazy i postanowienia królewskie
powinny być zaświadczone podpisem ministra naczelnika wydziału, który
będzie odpowiedzialnym za wszystko, co by te rozkazy lub
postanowienia obejmować mogły przeciwnego konstytucji i prawom
Rozdział II. O regencji
Art.48. Przypadki regencji, które
są lub będą dopuszczone w Rosji, równie jak władza i atrybucje
regenta będą wspólne Królestwu Polskiemu i określone
tymiż samymi prawidłami.
Art.49. W przypadku regencji minister
sekretarz stanu winien jest pod osobistą odpowiedzialnością donieść
namiestnikowi o ustanowieniu regencji rosyjskiej.
Art.50.
Namiestnik otrzymawszy uwiadomienie regencji rosyjskiej i doniesienie
ministra sekretarza stanu zwoływa senat dla obrania członków
regencji Królestwa.
Art.51. Regencja Królestwa
składać się będzie z regenta rosyjskiego, z czterech członków
przez senat wybranych i z ministra sekretarza stanu. Zasiadać będzie
w stolicy Cesarstwa Rosyjskiego pod prezydencją regenta.
Art.52.
Władza regencji będzie taż sama, co i króla, wyłączywszy, że
nie będzie mogła mianować senatorów i że wszystkie jej
mianowania ulegają potwierdzeniu króla, który obejmując
rządy może je odwołać, i że postanowienia jej wychodzić będą w
imieniu króla.
Art.53. Mianowanie i odwołanie namiestnika
zależy od regencji podczas jej rządu.
Art.54. Gdy król
obejmie rządy, każe regencji zdać sobie sprawę z jej działań.
Art.55.
Członki regencji odpowiadają z osób i majątków za
wszystko, co by zdziałali przeciwnego konstytucji i prawom.
Art.56.
W przypadku śmierci członka regencji, senat, zwołany przez
namiestnika, miejsce wakujące zapełnia. Regencja mianuje sekretarza
stanu.
Art.57. Członki regencji przed udaniem się do stolicy
Cesarstwa Rosyjskiego wykonają przysięgę w obliczu senatu i
przyrzekną wierne zachowywanie konstytucji i praw.
Art.58. Regent
rosyjski wykona tąż samą przysięgę w obliczu członków regencji
Królestwa.
Art.59. Minister sekretarz stanu będzie
obowiązanym wykonać podobnąż przysięgę.
Art.60. Akt wykonania
przysięgi przez regenta przesłany będzie senatowi polskiemu.
Art.61.
Akt wykonania przysięgi przez ministra sekretarza stanu będzie
również przesłanym senatowi polskiemu.
Art.62. Akt
wykonania przysięgi przez członków regencji będzie przesłany
przez senat polski regentowi rosyjskiemu.
Rozdział III. O namiestniku i o radzie stanu
Art.63. Rada stanu
pod prezydencją króla lub jego namiestnika składa się z
ministrów, radców stanu, referendarzy jako też osób,
które król zechce szczególnie do niej
wezwać.
Art.64. W nieprzytomności króla namiestnik i rada
stanu zarządzają w jego imieniu sprawami publicznymi
Królestwa.
Art.65. Rada stanu dzieli się na radę
administracyjną i na ogólne zgromadzenie.
Art.66. Rada
administracyjna składać się będzie z namiestnika, z ministrów
naczelników pięciu wydziałów rządowych i z innych osób,
szczególnie przez króla wezwanych.
Art.67. Członki
rady administracyjnej mają głos doradczy. Zdanie namiestnika jest
jedynie stanowcze. Namiestnik wydawać będzie swe postanowienia w
radzie stosownie do ustawy konstytucyjnej, do praw i do
pełnomocnictwa królewskiego.
Art.68. Każde postanowienie
namiestnika, aby było obowiązującym, wydane być powinno w radzie
administracyjnej, zaświadczone podpisem ministra naczelnika
wydziału.
Art.69. Namiestnik przedstawia do nominacji królewskiej
podług osobnego urządzenia po dwóch kandydatów na każde
miejsce wakujące arcybiskupa, biskupa, senatora, ministra, sędziego
trybunału najwyższego, radcy stanu i referendarza.
Art.70.
Namiestnik wykona w ręce króla i w obliczu senatu następującą
przysięgę: "Przysięgam Panu Bogu Wszechmogącemu, iż sprawować
będę w imieniu króla rządy Polski stosownie do aktu
konstytucyjnego, do praw i do pełnomocnictwa królewskiego i że
złożę królowi władzę, którą mi powierzył, skoro się
jego królewskiej mości zdawać będzie". W nieprzytomności
króla w Królestwie akt złożenia przysięgi przez
namiestnika w ręce królewskie przesłany będzie senatowi przez
ministra sekretarza stanu.
Art.71. Pod bytność królewską
władza namiestnika jest zawieszona. Zawisło wtenczas od króla
pracować pojedynczo z ministrami lub zwoływać radę
administracyjną.
Art.72. W przypadku zejścia z tego świata
namiestnika lub gdyby królowi nie zdawało się nominować go,
król tymczasowo miejsce jego zastąpi mianowaniem
prezesa.
Art.73. Ogólne zgromadzenie rady stanu składać się
będzie ze wszystkich członków wyrażonych w artykule
sześćdziesiątym trzecim. Odbywać się będzie pod prezydencją
królewską, namiestnika lub w ich nieprzytomności pierwszego
członka rady, podług porządku oznaczonego w artykułach
sześćdziesiątym trzecim i sześćdziesiątym szóstym. Czynnością
jej będzie:
1) roztrząsać i układać projekta wszelkie do praw i
urządzeń ogółu kraju tyczących się;
2) stanowić względem
oddania pod sąd urzędników administracyjnych mianowanych przez
króla za przestępstwa w urzędzie wyjąwszy tych, co są sądom
sejmowym ulegli;
3) stanowić w przypadkach sporu o jurysdykcję;
4)
roztrząsać corocznie zdanie sprawy przez każdy główny wydział
rządowy składane;
5) zbierać spostrzeżenia względem nadużyciów
i tego wszystkiego, co by mogło uwłaczać ustawie konstytucyjnej i
układać z nich ogólne przedstawienie podać się mające
panującemu, który oznacza przedmioty podlegające odesłaniu za
jego rozkazem do senatu lub do sejmu.
Art.74. Zgromadzenie ogólne
rady stanu roztrząsa wszelkie przedmioty na rozkaz króla,
namiestnika lub na żądanie naczelnika wydziału stosownie do statutu
organicznego.
Art.75. Postanowienia zgromadzenia ogólnego
rady stanu ulegają potwierdzeniu przez króla lub namiestnika,
te zaś, które się tyczą oddania pod sąd urzędników i
sporu jurysdykcyjnego, niezwłocznie wykonywanymi będą,
Rozdział IV. O wydziałach rządowych
Art.76. Wykonanie praw
powierzone będzie różnym wydziałom rządowym, jak niżej:
1)
komisji wyznań religijnych i oświecenia publicznego;
2) komisji
sprawiedliwości wybranej spomiędzy członków trybunału
najwyższego;
3) komisji spraw wewnętrznych i policji;
4)
komisji wojny;
5) komisji przychodów i skarbu.
Każda z
tych komisji zostawać będzie pod prezydencją i kierunkiem ministra
tym końcem mianowanego.
Art.77. Ustanowionym będzie minister
sekretarz stanu, który ciągle przy boku królewskim ma
przemieszkiwać.
Art.78. Będzie izba obrachunkowa, do której
należeć ma ostateczna rewizja rachunków i zakwotowanie
zdających rachunki. Izba ta od samego króla tylko zależeć
będzie.
Art.79. Statut organiczny oznaczy skład i atrybucje
komisji oświecenia publicznego, jako też i sądownictwa.
Art.80.
Komisje spraw wewnętrznych, wojny i skarbu składać się będą z
ministra i radców stanu, dyrektorów generalnych, podług
rozporządzeń statutów organicznych.
Art.81. Minister
sekretarz stanu przedstawi królowi sprawy, które mu
przesyła namiestnik, i przesyła nawzajem namiestnikowi postanowienia
królewskie. Stosunki zewnętrzne, ile się Królestwa
Polskiego dotyczyć będą, jemu są powierzone.
Art.82. Ministrowie
naczelnicy wydziałów, tudzież członki komisji rządowych
odpowiadają i podległymi są sądom sejmowym za każde naruszenie ustawy
konstytucyjnej, praw i postanowień królewskich, którego
by się dopuścili.
Rozdział V. O administracji wojewódzkiej
Art.83.
W każdym województwie będzie komisja wojewódzka złożona
z prezesów i komisarzy dla wykonania rozkazów komisji
rządowych, podług osobnego urządzenia.
Art.84. W miastach będą
urzędy municypalne, w każdej gminie zaś będzie wójt dla
wykonywania rozkazów rządowych jako ostatnie ogniwo
administracji krajowej.
TYTUŁ IV. O reprezentacji narodowej
Art.85. Reprezentacja narodowa złożona jest wedle brzmienia
artykułu trzydziestego pierwszego.
Art.86. W osobie króla i
w dwóch izbach sejmowych polega władza prawodawcza stosownie
do rozporządzenia artykułu trzydziestego pierwszego.
Art.87. Sejm
zwyczajny zgromadza się co dwa lata w Warszawie w czasie oznaczonym
przez akt zwołania od króla wydany. Trwać będzie dni
trzydzieści. Król jedynie może go przedłużyć, odroczyć i
rozwiązać.
Art.88. Kró1 zwołuje sejm nadzwyczajny, kiedy mu
się to zdawać będzie.
Art.89. Członek sejmu nie może przez czas
jego trwania być przytrzymanym ani i kryminalnie sądzonym, chyba za
zezwoleniem izby, do której należy.
Art.90. Sejm naradza
się nad wszelkimi projektami do praw cywilnych, kryminalnych lub
administracyjnych, które mu przesłane będą od króla
przez radę stanu. Naradza się nad wszystkimi projektami, które
mu król każe podać względem umiarkowania lub zmiany atrybucji
władz i urzędów konstytucyjnych, jako to: sejmu, rady stanu,
sądownictwa i komisji rządowych.
Art.91. Sejm naradza się podług
wezwania panującego nad powiększeniem lub zmniejszeniem podatków,
nakładów i wszelakich ciężarów publicznych, nad zmianą,
jakiej by wymagały, nad najlepszym i najsprawiedliwszym sposobem
rozkładu, nad układaniem budżetu przychodów i rozchodów,
nad urządzaniem systematu menniczego, nad zaciągiem do wojska, równie
jak nad wszystkimi innymi przedmiotami, które by mu przez
panującego były odesłane.
Art.92. Sejm jeszcze naradza się nad
tym, co mu udzielonym będzie od króla w skutku raportu
ogólnego, poruczonego radzie stanu przez artykuł
siedemdziesiąty trzeci. Na koniec sejm po rozstrzygnięciu tych
wszystkich przedmiotów przyjmuje żądania, przełożenia i
odwołania się posłów i deputowanych, mające za cel dobro i
korzyści swych współobywateli. Przesyła je radzie stanu, która
podaje je panującemu. Gdy od króla odesłanymi zostaną sejmowi
przez radę stanu, sejm naradza się nad projektami praw, do których
takowe żądania stały się powodem.
Art.93. W przypadku, gdyby sejm
nie ustanowił nowego budżetu, dawny zachowuje moc prawa, aż do
przyszłego zebrania się sejmu. Jednakże budżet ustaje po upłynnieniu
lat czterech, gdyby w tym przeciągu sejm zwołanym nie był
Art.94.
Sejm nie może się trudnić jak tylko przedmiotami do jego atrybucji
należącymi lub wskazanymi w akcie zwołania.
Art.95. Obiedwie izby
naradzają się publicznie. Mogą wszelako zamieniać się w wydział tajny
na żądanie dziesiątej części członków przytomnych.
Art.96.
Projekta do praw, ułożone w radzie stanu, wnoszone będą na sejm za
rozkazem królewskim przez członków tejże rady.
Art.97.
Od króla zależy kazać wnosić projekta bądź do izby
senatorskiej, bądź do izby poselskiej, wyjąwszy projekta skarbowe,
które pierwej do izby poselskiej powinny być wnoszone.
Art.98.
Do roztrząsania projektów będą wybrane w każdej izbie przez
wota sekretne trzy oddzielne komisje, złożone każda w izbie
senatorskiej z trzech, a w izbie poselskiej z pięciu członków,
jako to: komisja do praw skarbowych, komisja do praw cywilnych i
kryminalnych, komisja do praw organicznych i administracyjnych.
Każda
izba uwiadamia radę stanu o wyborze tych komisji. Komisje znosić się
będą z radą stanu.
Art.99. Projekta wniesione za rozkazem
królewskim nie mogą być zmieniane tylko przez radę stanu w
skutku przedstawionych jej uwag od stosownych komisji
sejmowych.
Art.100. Same tylko członki rady stanu w obu izbach i
członki komisjów w izbach właściwych mogą mieć mowy z pisma.
innym członkom będzie tylko wolno z pamięci się przemawiać.
Art.101.
Członki rady stanu mają miejsce i głos w obu izbach przy roztrząsaniu
projektów rządowych, lecz nie znają prawa wotowania, jeżeli
nie są senatorami, posłami lub deputowanymi.
Art.102. Projekta
decydowane będą większością zdań; wotowanie nad projektem będzie
głośne. Projekt tym sposobem przyjęty przez jedną izbę większością
zdań, przejdzie do izby drugiej, która podobnież względem
niego stanowić będzie. Równość zdań będzie uważana za
przyjęcie projektu.
Art.103. Projekt przez jedną izbę przyjęty nie
może być przez drugą zmienianym, tylko albo całkowicie przyjętym,
albo odrzuconym.
Art.104. Projekt przez obydwie izby przyjęty jest
podany do sankcji królewskiej.
Art.105. Jeżeli król
da swoją sankcję, projekt zamienia się w prawo, którego
ogłoszenie zwykłym sposobem przez króla rozkazane będzie.
Jeżeli król odmówi swej sankcji, projekt
upada.
Art.106. Raport ogólny o położeniu kraju, ułożony w
radzie stanu i przesłany senatowi, będzie odczytanym w obu izbach
połączonych.
Art.107. Każda izba z osobna raport ten przez
właściwe komisje roztrząśnie i zdanie swoje względem niego królowi
oświadczy. Raport rzeczony będzie mógł być drukiem ogłoszony.
Rozdział II . O senacie
Art.108. Senat składa się: z książąt
krwi cesarsko - królewskiej, z biskupów, z wojewodów,
z kasztelanów.
Art.109. Liczba senatorów nie może
przenosić połowy liczby posłów i deputowanych.
Art.110.
Kró1 mianuje senatorów. Urzędy ich są dożywotnie. Senat
podaje królowi za pośrednictwem namiestnika po dwóch
kandydatów na każde wakujące miejsce senatora wojewody lub
kasztelana.
Art.111. Aby być podanym za kandydata na senatora
wojewodę lub kasztelana, trzeba mieć najmniej trzydzieści pięć lat
skończonych, opłacać dwa tysiące złotych rocznego podatku i dopełniać
innych warunków prawami organicznymi przepisanych.
Art.112.
Książęta krwi mają prawo zasiadać i wotować w senacie skończywszy lat
osiemnaście. `
Art.113. W senacie prezyduje pierwszy członek
podług porządku przepisanego osobnym postanowieniem.
Art.114.
Prócz swych atrybucji prawodawczych senat używa innych, które
są osobno oznaczone.
Art.115. Do pełnienia swych atrybucji
prawodawczych senat inaczej zgromadzać się nie może, jak w czasie
sejmu za zwołaniem królewskim. Do innych czynności senat przez
prezesa zwołanym będzie.
Art.116. Senat stanowić będzie względem
oddania pod sąd senatorów, ministrów naczelników
wydziałów rządowych, radców stanu i referendarzy,
wykraczających w urzędzie, bądź na odesłanie królewskie lub
namiestnika, bądź na zaskarżenie izby poselskiej.
Art.117. Senat
stanowi ostatecznie względem ważności sejmików, zgromadzeń
gminnych i wyborów, tudzież o układaniu ksiąg obywatelskich
tak sejmikowych, jak zgromadzeń gminnych.
Rozdział III O izbie poselskiej
Art.118. Izba poselska składa
się:
1) z siedemdziesiąt siedmiu posłów wybranych na
sejmikach, czyli zgromadzeniach szlachty, licząc po jednym pośle z
każdego powiatu,
2) z pięćdziesiąt i jeden deputowanych od
gminów.
W izbie poselskiej prezyduje marszałek wybrany z
jej grona, a od króla mianowany.
Art.119. Cały kraj
Królestwa Polskiego dzieli się pod względem reprezentacji
narodowej i wyborów na siedemdziesiąt siedem powiatów i
pięćdziesiąt jeden okręgów gminnych. Osiem okręgów
gminnych będzie w mieście Warszawie, a czterdzieści trzy w reszcie
kraju.
Art.120. Członki izby poselskiej zostaną w urzędowaniu lat
sześć. Odnawiają się w trzeciej części co dwa lata. A zatem i na
pierwszy raz jedna trzecia część członków izby poselskiej
zostanie na urzędzie tylko przez dwa lata, a druga trzecia część
przez lat cztery. Los oznaczy członków wychodzących w tych
dwóch epokach. Członki wychodzące mogą być nieograniczenie na
nowo obranymi.
Art.121. Aby być obranym na członka izby
poselskiej, trzeba mieć lat trzydzieści skończonych, być w używaniu
praw obywatelskich i opłacać podatku najmniej złotych polskich
sto.
Art.122. Żaden urzędnik publiczny, cywilny i wojskowy nie
może być obranym na członka izby poselskiej, jeżeli wprzódy
nie otrzyma zezwolenia swojej zwierzchniej władzy.
Art.123. Gdyby
poseł lub deputowany, który przed wybraniem swym nie posiadał
żadnego urzędu płatnego ze skarbu publicznego, urząd takowy po
wyborze swym przyjął, nowy sejmik lub zgromadzenie gminne zwołanym
będzie, a to końcem przystąpienia do nowego wyboru posła lub
deputowanego.
Art.124. Król ma prawo rozwiązać izbę
poselską. Gdy tego prawa użyje, izba się rozejdzie, a król
nakazuje w przeciągu dwóch miesięcy nowe wybory posłów
i deputowanych.
Rozdział IV. O sejmikach
Art.125. Szlachta właściciele każdego
powiatu, zebrani na sejmikach, wybierają jednego posła, dwóch
członków rady wojewódzkiej i układają listę kandydatów
na urzędy administracyjne.
Art.126. Sejmiki inaczej zgromadzać się
nie mogą, tylko za zwołaniem królewskim, w którym czas
zebrania się, czynność i trwanie sejmików będą
oznaczone.
Art.127. Na sejmikach wotować nie mogą [jak] tylko
szlachta w księgę obywatelską szlachty powiatu wpisani, używający
praw obywatelskich, mający lat dwadzieścia jeden skończonych i
posiadający własność gruntową.
Art.128. Księgi obywatelskie
szlachty powiatu układane są przez rady wojewódzkie, a przez
senat zatwierdzone.
Art.129. Na sejmikach prezyduje marszałek
mianowany przez króla.
Rozdział V. O zgromadzeniach gminnych
Art.130. W każdym okręgu
gminnym będzie zgromadzenie gminne, które wybiera jednego
deputowanego na sejm, jednego członka rady wojewódzkiej i
układa listę kandydatów na urzędy administracyjne.
Art.131.
Do zgromadzeń gminnych przypuszczonym będzie:
1) każdy obywatel
właściciel nieszlachcic opłacający z swej własności gruntowej jaki
bądź podatek;
2) każdy rękodzielnik i przełożony nad czeladzią
warsztatową, każdy kupiec mający własny zapas w sklepie lub w
magazynie wartości dziesięciu tysięcy złotych polskich;
3) wszyscy
plebani i wikariusze;
4) profesorowie, nauczyciele i inne osoby
mające sobie powierzone oświecenie publiczne;
5) każdy artysta
znakomity z talentów, znajomości lub przysług uczynionych bądź
handlowi, bądź kunsztom.
Art.132. Nikt nie może wotować na
zgromadzeniu gminnym, jeżeli nie jest wpisany w księgę obywatelską
gminną, jeżeli nie używa praw obywatelskich i jeżeli nie ma lat
dwudziestu jeden skończonych.
Art.133. Listę właścicieli mających
prawo do wotowania na zgromadzeniach gminnych układać będzie rada
wojewódzka; listę rękodzielników, kupców i
obywateli znakomitych z talentów i przysług - komisja spraw
wewnętrznych; listę plebanów i wikariuszów, jako też
urzędników oświecenia - komisja wyznań religijnych i
oświecenia publicznego.
Art.134. Na zgromadzeniach gminnych
prezyduje marszałek mianowany przez króla.
Rozdział VI. O radach wojewódzkich
Art.l35. W każdym
województwie będzie rada wojewódzka złożona z radców
wybranych na sejmikach i zgromadzeniach gminnych.
Art.136. W
radzie wojewódzkiej prezyduje radca najstarszy
wiekiem.
Art.137. Do głównych atrybucji rad wojewódzkich
należy:
1) wybór na urzędy sędziowskie w dwóch
pierwszych instancjach,
2) formowanie i oczyszczanie listy
kandydatów na urzędy administracyjne,
3) przestrzeganie
dobra województwa, wszystko stosownie do osobnych urządzeń.
Art.138. Sądownictwo jest konstytucyjnie niepodległe.
Art.139.
Przez niepodległość sędziego rozumie się służącą mu wolność
oświadczenia swego zdania w sądzeniu bez ulegania wpływowi władzy
najwyższej i ministerialnej lub jakiemu bądź innemu względowi.
Wszelkie inne określenie lub tłumaczenie niepodległości sędziego
uznaje się za nadużycie.
Art.140. Sądy składać się będą z sędziów
przez króla mianowanych i z sędziów obieralnych,
stosownie do statutu organicznego.
Art.141. Sędziowie mianowani
przez króla są dożywotni i nie mogą być odwołanymi. Sędziowie
obieralni nie mogą być również odwołanymi przez czas swego
urzędowania.
Art.142. Żaden sędzia nie może być złożony z urzędu,
tylko przez wyrok właściwej instancji sądowej, za dowiedzeniem
wykroczenia w urzędzie lub innego przestępstwa.
Art.143. Karność
urzędników sądowniczych bądź mianowanych, bądź obieralnych, i
pohamowanie ich zboczeń od dokładnego pełnienia służby publicznej
należeć będzie do trybunału najwyższego.
Sędziowie pokoju
Art.144. Będą sędziowie pokoju dla wszystkich
klas mieszkańców. Obowiązki ich są pojednawcze.
Art.145.
Żadna sprawa nie będzie wniesiona do sądu cywilnego pierwszej
instancji, jeżeli nie była wprzód wytoczona przed właściwego
sędziego pokoju, wyjąwszy te, które podług prawa nie ulegają
pojednaniu.
Sądy pierwszej instancji
Art.146. Dla spraw pięćset złotych
polskich nie przechodzących będzie w każdej gminie i w każdym mieście
sąd cywilny i policji.
Art.147. Dla spraw przechodzących pięćset
złotych będzie w każdym województwie kilka sądów
ziemskich i sądów zjazdowych.
Art.148. Będą także sądy
handlowe.
Art.149. Dla spraw kryminalnych i policji poprawczej
będzie w każdym województwie kilka sądów grodzkich.
Trybunały apelacyjne
Art.150. Będą najmniej dwa trybunały
apelacyjne w całym Królestwie, które w drugiej
instancji przesądzać będą sprawy sądzone w sądach cywilnych,
kryminalnych i handlowych.
Trybunał najwyższy
Art.151. Będzie trybunał najwyższy w
Warszawie na całe Królestwo, sądzący w ostatniej instancji
wszelkie sprawy cywilne i kryminalne, wyjąwszy zbrodnie stanu.
Składać się będzie w części z senatorów, z kolei w nim
zasiadających, a w części z sędziów przez króla
dożywotnio mianowanych.
Sąd Sejmowy
Art.152. Sąd sejmowy sądzić będzie sprawy o
zbrodnie stanu i o przestępstwa wyższych urzędników Królestwa,
o których oddaniu pod sąd senat stanowi podług artykułu sto
szesnastego. Sąd sejmowy składać się będzie z wszystkich członków
senatu.
Art.153. Siła zbrojna składa się z wojska czynnego na stopie
zupełnego żołdu i z milicji gotowych go wzmocnić w przypadku
potrzeby.
Art.154. Siła wojska na koszcie krajowym oznaczona jest
przez panującego w miarę potrzeby i w stosunku do dochodów w
budżecie umieszczonych.
Art.155. Rozłożenie wojska zastosowane
będzie do połączonej dogodności mieszkańców, systemu
wojskowego i administracji.
Art.156. Wojsko zachowa kolory swego
munduru, swój ubiór właściwy i wszystko co się tyczy
jego narodowości.
Art.157. Dobra i dochody korony składają się:
1) z dóbr
korony, które będą zarządzane oddzielnie na rzecz królewską
przez izbę lub urzędników, szczególnie od króla
wybranych,
2) z pałacu królewskiego w Warszawie i z pałacu
Saskiego.
Art.158. Dług publiczny stanu jest zaręczony.
Art.159.
Kara konfiskaty jest zniesioną i w żadnym przypadku przywróconą
być nie może.
Art.160. Ordery polskie cywilne i wojskowe, to jest
Orła Białego, Świętego Stanisława i Krzyża Wojskowego, są
zachowane.
Art.161. Niniejsza ustawa konstytucyjna będzie
rozwinioną przez statuta organiczne. Które by z nich nie były
wydane niezwłocznie po ogłoszeniu ustawy konstytucyjnej, będą
poprzedniczo roztrząsane w radzie stanu.
Art.162. Pierwszy budżet
dochodów i rozchodów będzie urządzony przez króla
za zdaniem rady stanu. Budżet ten będzie wykonywanym dopóki
nie zostanie umiarkowanym lub zmienionym przez panującego i przez
obydwie izby.
Art.163. Cokolwiek nie jest przedmiotem statutu
organicznego lub księgi praw i cokolwiek nie powinno być odesłanym do
sejmu podług jego atrybucji, będzie urządzonym przez postanowienia
królewskie lub przez przepisy rządowe. Statuta organiczne i
księgi praw nie mogą być miarkowane lub zmieniane, jak tylko przez
panującego i przez obydwie izby sejmu.
Art.164. Prawa,
postanowienia i urządzenia królewskie będą drukowane w
Dzienniku Praw. Postanowienie królewskie przepisze sposób
ich ogłaszania.
Art.165. Wszystkie prawa i ustawy poprzednicze,
przeciwne niniejszej ustawie konstytucyjnej, są zniesione.
Uznawszy
w Naszym sumieniu, iż niniejsza ustawa konstytucyjna odpowiada Naszym
ojcowskim zamiarom, dążącym do utrzymania we wszystkich klasach
poddanych Naszych Królestwa Polskiego pokoju, zgody i jedności
tak potrzebnej dla ich swobodnego bytu i do ustalenia szczęśliwości,
którą im pragniemy zjednać - nadaliśmy i nadajemy im niniejszą
ustawę konstytucyjną, którą przyjmujemy za siebie i za Naszych
następców. Nakazujemy nadto wszystkim władzom publicznym jej
wykonanie.
Działo się w zamku Naszym
królewskim w Warszawie dnia 27 1istopada 1815 r.
Aleksander©
2001 by Ka