Konstytucje >>
Art. 1: Religia katolicka, apostolska, rzymska jest
religią stanu.
Art. 2: Wszelka cześć religijna jest wolna i
publiczna.
Art. 3: Księstwo Warszawskie podzielone będzie na
sześć diecezji, będzie w nim jedno arcybiskupstwo i pięć biskupstw.
Art. 4: Znosi się niewola. Wszyscy obywatele są równi
przed obliczem prawa; stan osób zostaje pod opieką trybunatów.
Art. 5: Korona książęca warszawska jest dziedziczną w
osobie króla saskiego, jego potomków, dziedziców
i następców, podług porządku następstwa ustanowionego w domu
saskim.
Art. 6: Rząd jest w osobie króla. On sprawuje w
całej swojej zupełności urzędowania władzy wykonawczej. Przy nim Jest
praw początkowanie.
Art. 7: Król może zdać na wicekróla
część swojej władzy, której jemu samemu przez siebie sprawować
nie będzie się podobało.
Art. 8: Jeżeli królowi nie podoba
się mianować wicekróla, mianuje prezesa Rady Ministrów.
W tym przypadku interesy rozmaitych ministeriów będą
roztrząsane w tej radzie dla przedstawienia ich królowi do
potwierdzenia.
Art. 9: Król zwołuje, odracza i wyznacza
dzień na zgromadzenie głównego sejmu. Zwołuje także sejmiki,
czyli zgromadzenia powiatowe, i zgromadzenia gminne- Prezyduje w
senacie, gdy to przyzwoitym osądzi.
Art. 10: Dobra korony
książęcej składają się naprzód: z rocznego dochodu wynoszącego
siedem milionów złotych polskich, przez połowę w dobrach
królewskich, a przez połowę w gotowiźnie ze skarbu
publicznego, po wtóre, z pałacu królewskiego w
Warszawie i z pałacu saskiego.
Art. 11: Skład ministerium jest następujący: minister
sprawiedliwości, minister wewnętrzny i czci religijnych, minister
wojny, minister przychodów i skarbu, minister policji,
minister sekretarz stanu. Ministrowie są odpowiedzialnymi.
Art.
12: Gdy się królowi spodoba zdać na wicekróla część
władzy swojej, której sobie samemu nie zachował, każdy z
ministrów pracuje oddzielnie z wicekrólem.
Art. 13:
Kiedy król nie mianował wicekróla, ministrowie
zgromadzają się na Radę Ministrów stosownie do tego, co się
rzekło wyżej w 8 artykule.
Art. 14: Rada Stanu składa się z
ministrów. Zgromadza się pod prezydencją króla lub
wicekróla albo prezesa mianowanego przez króla.
Art.
15: Rada Stanu roztrząsa, układa i stanowi projekta do praw lub
urządzenia administracji publicznej, które przekłada każdy
minister w przedmiotach tyczących się swych wydziałów.
Art.
16: Czterech referendarzów przydanych jest do Rady Stanu, już
to dla przygotowania spraw administracyjnych i tych, w których
Rada daje wyroki jako sąd kasacyjny, już też dla znoszenia się Rady z
komisjami izby poselskiej.
Art. 17: Rada Stanu rozpoznaje zajścia
o jurysdykcję, zachodzące między władzami administracyjnymi i
władzami sądowymi, tudzież co w administracji pod spór
podpada, jako też oddanie pod sąd urzędników administracji
publicznej.
Art. 18: Stanowienia, projekty do praw, wyroki i
urządzenia roztrząsane w Radzie Stanu podlegają zatwierdzeniu
królewskiemu.
Art. 19: Sejm główny składa się z dwóch
izb, to jest: z izby pierwszej, czyli izby senatorskiej, i z drugiej
izby, czyli poselskiej.
Art. 20: Sejm główny zgromadza się
co dwa lata w Warszawie, a to w czasie oznaczonym aktem zwołującym
wydanym od króla. Sejm nie trwa dłużej jak dni 15.
Art.
21: Do niego właściwie należy naradzanie się względem prawa
podatkowego, czyli prawa przychodów skarbowych, względem praw
tyczących się odmian, które uczynić wypada bądź w
prawodawstwie cywilnem, bądź w prawodawstwie kryminalnem, bądź też w
systemacie menniczym.
Art. 22: Projekty do praw ułożone w Radzie
Stanu będą przesyłane głównemu sejmowi za rozkazem króla,
uchwalane od izby poselskiej sekretnym kreskowaniem i większością
kresek, a potem podane pod sankcję senatu.
Art. 23: Senat składa się z osiemnastu członków,
to jest: sześciu biskupów, sześciu wojewodów, sześciu
kasztelanów.
Art. 24: Wojewodów i kasztelanów
król mianuje, biskupów król mianuje, a Stolica
Święta instytucję daje.
Art. 25: W senacie prezyduje jeden z jego
członków mianowany na to od króla. Art. 26: Urzędowania
senatorów są dożywotnie.
Art. 27: Projekty do praw
uchwalone w izbie poselskiej stosownie do tego, co się niżej powie,
przesyłają się do sankcji senatu.
Art. 28: Senat potwierdza
prawo, wyjąwszy w przypadkach następujących:
1) jeżeli prawo
uchwalone nie było podług formalności przepisanych konstytucją lub
jeżeli obrady zdarzonym gwałtem jakim zamieszane zostały;
2)
jeżeli mu wiadomo, że prawo nie było przyjęte większością głosów;
3) jeżeli senat uznaje, że prawo jest przeciwne albo
bezpieczeństwu kraju, albo przepisom niniejszej ustawy
konstytucyjnej.
Art. 29: W przypadku, gdyby dla jednej z
powyższych pobudek odmówił senat sankcji prawu jakiemu, tenże
senat nadaje królowi (przez uchwałę wyszczególniającą
powody) potrzebną moc do uchylenia uchwały poselskiej.
Art. 30:
Kiedy odmówienie sankcji ze strony senatu gruntuje się na
jednym z dwóch pierwszych przypadków, w artykule 28
wytkniętych, naówczas król po wysłuchaniu Rady Stanu
może nakazać odesłanie projektu prawa do izby poselskiej z
zaleceniem, ażeby porządnie postępowała. Jeżeliby zaś tenże sam
nieład został ponowiony bądź w porządku zgromadzenia, bądź w
formalnościach obradom przepisanych, izba poselska tym samym jest
rozpuszczona i król nakazuje nowe wybory.
Art. 31: W
przypadku rozwiązania izby poselskiej prawo tyczące się przychodów
skarbowych zostaję przedłużone na rok jeden, a prawa cywilne lub
kryminalne mają mieć moc swoją bez żadnego określenia i zmiany.
Art.
32: Gdy senat odmówił sankcji prawu, może równie król
i we wszystkich przypadkach mianować nowych senatorów i
odesłać potem prawo do senatu. Z tym wszystkim senat nie będzie mógł
być złożony z więcej jak sześciu biskupów, dwunastu wojewodów
i dwunastu kasztelanów.
Art. 33: Gdy król użył
prawa nadanego artykułem poprzedzającym, naówczas miejsca
wakujące w senacie między wojewodami i kasztelanami dopóty nie
będą osadzone, póki senat nie zmniejszy się do liczby 23
artykułem oznaczonej.
Art. 34: Skoro senat potwierdził prawo lub
król pomimo pobudek uchwały senatu nakazał je ogłosić, projekt
ten staje się prawem natychmiast obowiązującym.
Art. 35: Izba poselska składa się:
1) z
sześciudziesiąt posłów mianowanych na sejmikach, czyli
zgromadzeniach szlachty każdego powiatu, licząc po jednym z powiatu.
Posłowie powinni mieć najmniej 24 lat skończonych, być w zupełnym
używaniu praw swoich lub być usamowolnionymi,
2) z czterdziestu
deputowanych od gminów.
Art. 36: Cały kraj Księstwa
Warszawskiego dzieli się na czterdzieści zgromadzeń gminnych, to
jest; osiem w mieście Warszawie, a 32 na resztę kraju.
Art. 37:
Każde zgromadzenie gminne powinno liczyć w sobie przynajmniej 600
obywatelów mających prawo głosowania.
Art. 38: Członkowie
izby poselskiej zostają wciąż na urzędzie lat dziewięć. Odnawiają się
w trzeciej części co lat trzy - A zatem, i to na pierwszy raz,
trzecia część członków izby poselskiej zostanie na urzędzie
tylko przez trzy lata, a druga trzecia część - przez lat sześć. Lista
wychodzących członków w tych dwóch epokach przez los
się ustanowi.
Art. 39: W izbie poselskiej prezyduje marszałek
wybrany z jej łona, a od króla mianowany.
Art. 40: Izba
poselska uchwala o projektach do praw, które potem przesyłają
się pod sankcję senatu.
Art. 41: Każdego sejmu taż izba mianuje
większością sekretnych kresek trzy komisje składające się każda z
pięciu członków, to jest: komisję przychodów
skarbowych, komisję prawodawstwa cywilnego, komisję prawodawstwa
kryminalnego. Marszałek prezydujący w izbie poselskiej donosi przez
poselstwo Radzie Stanu o mianowaniu rzeczonych komisji.
Art. 42:
Gdy Rada Stanu projekt do prawa ułoży, uwiadamia o tym komisję,
której się tyczy przedmiot prawa, przez ministra tego
wydziału, do którego się tenże przedmiot ściąga i za
pośrednictwem referendarzów przydanych do Rady Stanu. Jeżeli
komisja ma jakie uwagi do przełożenia względem projektu do prawa,
zgromadza się u tegoż ministra. Referendarze, którym polecone
było doniesienie o projekcie do prawa, przypuszczeni są do tych
konferencji.
Art. 43: Jeżeli komisja obstaje przy swoich uwagach
i żąda określenia w projekcie do prawa, minister donosi o tym Radzie
Stanu. Rada Stanu może przypuścić członki komisji do roztrząsania w
gronie swoim szczegółów projektu do prawa, które
zdawały się potrzebować określenia.
Art. 44: Rada Stanu,
powziąwszy wiadomość o uwagach komisji bądź z doniesienia ministra,
bądź przez roztrząśnienie w jej zgromadzeniu zaszłe, stanowi
ostatecznie opis projektu do prawa, który się przesyła do izby
poselskiej, aby o nim stanowiono.
Art. 45: Członki Rady Stanu są
tym samym członkami izby poselskiej, zasiadają w niej i mają głos
stanowczy.
Art. 46: Członki tylko Rady Stanu i członki komisji
poselskiej mają prawo mówienia w izbie, bądź w przypadku
zgodności Rady i komisji względem projektu do prawa, końcem
dobitniejszego wystawienia pożytków jego, bądź w przypadku
rozróżnienia zadań, końcem jawniejszego okazania lub zbijania
nieprzyzwoitości onegoż. Żaden inny członek nie może zabierać głosu
względem projektu do prawa.
Art. 47: Członki komisji mogą
oświadczyć zdanie swoje osobiste względem projektu do prawa, a to
bądź gdy z większością zdań w komisji, bądź gdy z mniejszością
trzymali. Przeciwnie zaś członki Rady Stanu, mogą tylko mówić
za projektem do prawa ułożonym w Radzie.
Art. 48: Gdy marszałek
prezydujący w izbie poselskiej uzna, iż rzecz dosyć jest wyjaśnioną,
może koniec uczynić roztrząsaniu i podać projekt prawa do
kreskowania. Izba kreskuje sekretnie i stanowi prostą większością
kresek.
Art. 49: Gdy prawo przejdzie, izba poselska przesyła je
zaraz do senatu.
Art. 50: Sejmiki, czyli zgromadzenia powiatowe,
składają się z szlachty powiatu.
Art. 51: Zgromadzenia gminne
składają się z obywatelów właścicielów nieszlachty i
innych obywatelów, mających prawo wchodzenia do nich, jako się
niżej powie.
Art. 52: Sejmiki i zgromadzenia gminne król
zwołuje. Listy zwołujące oznaczą miejsce, dzień, w którym się
zgromadzić, czynności, do których przystąpić i czas, jak długo
trwać mają.
Art. 53: Nikt nie może być przypuszczony do dawania
głosu, kto nie ma 21 lat skończonych, kto nie jest w zupełnym
używaniu praw swoich albo nie jest usamowolnionym, Usamowolnienie
może odtąd następować w 21 roku skończonym, bez względu na wszelkie
inne przeciwne temu prawa i zwyczaje. Art. 54: Każdy sejmik, czyli
zgromadzenie powiatowe, mianuje posła i podaje kandydatów do
rad departamentowych i powiatowych tudzież do sądów
pokoju.
Art. 55: Na sejmikach prezyduje marszałek mianowany przez
króla.
Art. 56: Sejmiki te rozłożone są na 10 oddziałów,
każdy oddział składa się z powiatów przedzielonych jednym lub
kilku powiatami. Dwa oddziały nie mogą być w jednymże czasie zwołane.
Art. 57: Deputowanych z gmin wybierają zgromadzenia gminne.
Podają także podwójną listę kandydatów do rad
municypalnych.
Art. 58: Mają prawo głosowania na zgromadzeniach
gminnych:
1) każdy obywatel właściciel nieszlachcic;
2) każdy
rękodzielnik i przełożony nad czeladzią warsztatową, każdy kupiec
mający własny swój zapas w sklepie lub magazynie, wartości 10
tyś. złotych polskich;
3) wszyscy plebani i wikariusze;
4)
każdy artysta i obywatel znakomity z talentów, wiadomości lub
z przysług uczynionych bądź handlowi, bądź kunsztom;
5) każdy
podoficer i żołnierz, który będąc ranny lub odbywszy kilka
kampanii otrzymał uwolnienie od służby;
6) każdy podoficer i
żołnierz czynnie w służbie będący, który za dobre sprawowanie
się otrzymał ozdobę honorową;
7) oficerowie wszelkiego stopnia.
Rzeczeni oficerowie, podoficerowie i żołnierze w rzeczywistej
czynnie zostający służbie, którzy by byli na załodze w
mieście, gdzie się zgromadzenie gminne odbywa, nie będą mogli używać,
w tym tylko przypadku, prawa dozwolonego niniejszym artykułem.
Art.
59: Listę głosujących właścicielów ułoży municypalność, a
zaświadczą ją poborcy podatków. Listę plebanów i
wikariuszów ułoży prefekt, podpisze minister wewnętrzny. Listę
oficerów, podoficerów i żołnierzy, wyrażonych w
powyższym artykule, ułoży prefekt, a podpisze minister wojny Listę
rękodzielników i przełożonych nad czeladzią warsztatową
tudzież kupców mających swój własny zapas w sklepie,
magazyn lub fabrykę, wynoszące 10 tyś. złotych polskich i listę
obywatelów znakomitych talentami, wiadomościami i przysługami
uczynionymi bądź umiejętnościom, kunsztom, bądź handlowi, ułoży
prefekt, a zatwierdzi corocznie senat. Obywatele znajdujący się w
ostatnim z wyżej rzeczonych przypadków mogą podawać prosto do
senatu prośby swoje z dowodami wspierającymi ich żądania.
Art.
60: Senat w każdym przypadku, gdzie by miał powód do
mniemania, iż się w ułożenie list wcisnęło jakie nadużycie, może
nakazać ułożenie innych.
Art. 61: Zgromadzenia gminne nie mogą
być zwołane w jednymże czasie w całym powiecie, lecz będzie zawsze
ośmiodniowa przerwa między zebraniem się każdego z nich, wyjąwszy
jednak zgromadzenia miasta Warszawy, które mogą być w jednymże
czasie po dwa tylko razem zwołane.
Art. 62: Na zgromadzeniach
gminnych prezyduje obywatel mianowany od króla. Art. 63: Żadne
roztrząsanie jakiejkolwiek bądź natury, żadne uchwalenie próśb
lub przełożeń nie będzie miało miejsca na sejmikach i zgromadzeniach
gminnych. Trudnić się tylko powinno wyborem bądź deputowanych, bądź
kandydatów, których liczba, jak się rzekło wyżej,
poprzedniczo jest oznaczona przez listy okólne zwołujące.
Art. 64: Kraj zostaje podzielony na sześć
departamentów.
Art. 65: Administracja każdego departamentu
jest przy prefekcie. W każdym departamencie jest rada interesów
spornych, składająca się najmniej z 3 członków, a najwięcej z
5 i ogólna rada departamentowa, składająca się najmniej z 16
członków, a najwięcej z 24.
Art. 66: Administracja w
powiatach będzie przy podprefektach. W każdym powiecie jest rada
powiatowa składająca się najmniej z 9 członków, a najwięcej z
12.
Art. 67: W każdej municypalności administracja będzie przy
burmistrzu, czyli prezydencie. Będzie w każdej municypalności rada
municypalna, składająca się z 10 członków, gdzie jest 2,5 tyś.
mieszkańców lub mniej; z 20, gdzie jest 5 tyś. mieszkańców
lub mniej; z 30 w miastach, gdzie ludność przechodzi 5 tyś.
mieszkańców.
Art. 68: Prefektów, radców
prefektur, podprefektów i burmistrzów mianuje król
bez poprzedzającego sobie przedstawienia. Członki rad
departamentowych i rad powiatowych mianuje król z podwójnej
listy kandydatów podanej sobie od sejmików powiatowych.
Odnawiają się przez połowę co lat dwa. Członki rad municypalnych
mianuje król z podwójnej listy kandydatów,
podanych od zgromadzeń gminnych. Odnawiają się przez połowę co lat
dwa. Rady departamentowe, powiatowe i municypalne mianują prezydenta
spośród siebie wybranego.
Art. 69: Kodeks Napoleona będzie prawem cywilnym
Księstwa Warszawskiego.
Art. 70: Postępowanie sądowe jest
publiczne w rzeczy cywilnej i kryminalnej.
Art. 71: W każdym
powiecie będzie jeden sąd pokoju; w każdym departamencie jeden
trybunał cywilny pierwszej instancji; na dwa departamenty jeden sąd
sprawiedliwości kryminalnej: na cale Księstwo Warszawskie jeden tylko
sąd odzewny (apelacyjny).
Art. 72: Rada Stanu, do której
przyłączeni są czterej referendarze mianowani od króla, odbywa
obowiązki sądu kasacyjnego.
Art. 73: Sędziów pokoju mianuje
król z potrójnej liczby kandydatów podanych od
sejmików powiatowych. Odnawiają się w trzeciej części co dwa
lata.
Art. 74: Porządek sądowy jest niepodległy.
Art. 75:
Sędziów trybunatów pierwszej instancji, sądów
kryminalnych i sądu odzewnego (apelacyjnego) król mianuje
dożywotnio.
Art. 76: Sąd odzewny na doniesienie bądź prokuratora
królewskiego, bądź jednego z prezesów może żądać od
króla złożenia sędziego w trybunale pierwszej instancji lub w
sądzie kryminalnym, którego mieni być winnym przestępnego
sprawowania obowiązków. Złożenia sędziego sądu odzewnego może
żądać Rada Stanu jako sprawująca obowiązki sądu kasacyjnego. W tych
tylko przypadkach król może dać wyrok na złożenie sędziego.
Art. 77: Wyroki sądów i trybunałów wychodzą w
imieniu króla.
Art. 78: Prawo łaski służy królowi:
on tylko może darować lub zwolnić karę.
Art. 79: Siła zbrojna składać się będzie ze 30 tyś.
ludzi wszelkiego rodzaju żołnierza obecnego pod bronią nie licząc w
to gwardii narodowych.
Art. 80: Król może przyzwać do
Saksonii część wojska Księstwa Warszawskiego, zastępując ją równą
liczbą wojska saskiego.
Art. 81: W przypadku, gdyby okoliczności
wymagały, ażeby oprócz wojska Księstwa Warszawskiego posłał
król do tego Księstwa inne korpusy wojska saskiego, żaden inny
podatek i ciężar publiczny nie będzie mógł być z tego powodu
nałożony, prócz tego, jaki by był upoważniony prawem
przychodów skarbowych.
Art. 82: Wszyscy urzędnicy nie dożywotni, nawet i
wicekról, mogą być według woli króla złożeni, prócz
posłów.
Art. 83: Nikt nie może sprawować urzędów
bądź duchownych, bądź cywilnych, bądź też sądowych, kto nie jest
obywatelem Księstwa Warszawskiego.
Art. 84: Wszystkie akta
rządowe, prawodawcze, administracyjne i sądowe pisane będą w języku
narodowym.
Art. 85: Ordery cywilne i wojskowe będące dawniej w
Polsce utrzymują się, a król jest naczelnikiem tych orderów.
Art. 86: Niniejsza ustawa konstytucyjna będzie dopełnianą
urządzeniami wchodzącymi od króla, a roztrząsanymi w jego
Radzie Stanu.
Art. 87: Prawa i urządzenia administracji
publicznej będą ogłoszone w Dzienniku Praw i aby obowiązywały nie
potrzebują innej formy ogłoszenia.
Art. 88: Podatki, jakie są teraz, będą wybierane aż do
1 stycznia 1809.
Art. 89: Nic nie będzie odmienionym, co do
teraźniejszej liczby i organizacji wojska dotąd, aż póki w tej
mierze pierwszy zwołany sejm główny nie postanowi.
Napoleon, cesarz Francuzów, król włoski, protektor Konfederacji Reńskiej, potwierdziliśmy i potwierdzamy powyższą Ustawę Konstytucyjną podaną Nam w skutku 5-go artykułu traktatu zawartego w Tylży, a którą My uważamy za zdolną dopełnić Nasze obowiązanie się względem ludów Warszawy i Wielkiej Polski, godząc oraz ich swobody i przywileje z spokojnością państw ościennych. Działo się w pałacu królewskim w Dreźnie, dnia 22 lipca 1807.