Konstytucje >> Konstytucja UE, 16 grudnia 2004 r.


A. DEKLARACJE ODNOSZĄCE SIĘ DO POSTANOWIEŃ KONSTYTUCJI

1. Deklaracja odnosząca się do artykułu I-6

Konferencja stwierdza, że postanowienia artykułu I-6 odzwierciedlają istniejące orzecznictwo

Trybunału Sprawiedliwości i Sądu Pierwszej Instancji.

2. Deklaracja odnosząca się do artykułu I-9 ustęp 2

Konferencja wyraża zgodę, aby przystąpienie Unii do europejskiej Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności nastąpiło w taki sposób, aby można było zachować szczególny

charakter porządku prawnego Unii. W związku z tym Konferencja stwierdza istnienie regularnego

dialogu między Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej a Europejskim Trybunałem Praw

Człowieka; dialog taki może zostać wzmocniony po przystąpieniu Unii do tej Konwencji.

3. Deklaracja odnosząca się do artykułów I-22, I-27 i I-28

Przy wyborze osób na stanowiska przewodniczącego Rady Europejskiej, przewodniczącego Komisji i

ministra spraw zagranicznych Unii należy brać pod uwagę geograficzną i demograficzną

różnorodność Unii oraz jej Państw Członkowskich.

4. Deklaracja odnoszącą się do artykułu I-24 ustęp 7 dotycząca decyzji Rady Europejskiej

w sprawie sprawowania Prezydencji Rady

Konferencja oświadcza, że jak najszybciej po podpisaniu Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla

Europy Rada Europejska powinna rozpocząć opracowywanie decyzji europejskiej określającej

procedury wykonania decyzji w sprawie sprawowania Prezydencji Rady i powinna w ciągu sześciu

miesięcy udzielić zgody politycznej. Projekt decyzji przedstawiony jest poniżej:

PROJEKT DECYZJI RADY EUROPEJSKIEJ W SPRAWIE SPRAWOWANIA PREZYDENCJI RADY

Artykuł 1

1. Prezydencję Rady, z wyjątkiem Rady do Spraw Zagranicznych, sprawują uprzednio ustalone

grupy trzech Państw Członkowskich przez okres 18 miesięcy. Grupy tworzone są na zasadzie równej

rotacji między Państwami Członkowskimi, przy uwzględnieniu różnorodności i równowagi

geograficznej w Unii.

2. Każdy członek grupy kolejno przewodniczy przez okres sześciu miesięcy wszystkim składom

Rady, z wyjątkiem Rady do Spraw Zagranicznych. Pozostali członkowie grupy wspierają

przewodniczącego we wszystkich jego obowiązkach na podstawie wspólnego programu. Członkowie

grupy mogą przyjąć inne ustalenia między sobą.

C 310/420 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004


Artykuł 2

Komitetowi Stałych Przedstawicieli Rządów Państw Członkowskich przewodniczy przedstawiciel

Państwa Członkowskiego, które przewodniczy Radzie do Spraw Ogólnych.

Przewodniczącym Komitetu Politycznego i Bezpieczeństwa jest przedstawiciel ministra spraw

zagranicznych Unii.

Przewodniczącym w organach przygotowawczych różnych składów Rady, z wyjątkiem Rady do

Spraw Zagranicznych, jest członek grupy, która przewodniczy danemu składowi, chyba że

postanowiono inaczej, zgodnie z artykułem 4.

Artykuł 3

Rada do Spraw Ogólnych we współpracy z Komisją zapewnia spójność i ciągłość prac różnych

składów Rady w ramach wieloletniego programowania. Państwa Członkowskie sprawujące

Prezydencję podejmują, przy wsparciu Sekretariatu Generalnego Rady, wszelkie niezbędne środki

dla zapewnienia organizacji i płynnego przebiegu prac Rady.

Artykuł 4

Rada przyjmuje decyzję europejską ustanawiającą środki w celu wykonania niniejszej decyzji.

5. Deklaracja odnosząca się do artykułu I-25

Konferencja oświadcza, że decyzja europejska dotycząca wykonania artykułu I-25 zostanie przyjęta

przez Radę w dniu wejścia w życie Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy. Projekt decyzji

przedstawiony jest poniżej:

PROJEKT DECYZJI EUROPEJSKIEJ RADY ODNOSZĄCEJ SIĘ DO WYKONANIA ARTYKUŁU I-25

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

mając na uwadze, co następuje:

(1) Należy przyjąć postanowienia pozwalające na płynne przejście z systemu podejmowania decyzji

w Radzie większością kwalifikowaną, określonego w Traktacie z Nicei i w artykule 2 ustęp 2

Protokołu w sprawie postanowień przejściowych odnoszących się do ins stytucji i organów Unii

załączonego do Konstytucji, który będzie mieć zastosowanie do 31 października 2009 roku, do

systemu głosowania przewidzianego na mocy artykułu I-25 Konstytucji, który będzie miał

zastosowanie od 1 listopada 2009 roku.

(2) Przypomina się, że praktyką Rady jest dokładanie wszelkich starań zmierzających do

wzmacniania legitymacji demokratycznej aktów przyjmowanych większością kwalifikowaną.

16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/421


(3) Uważa się za stosowne utrzymanie niniejszej decyzji w mocy tak długo, jak jest to konieczne do

zapewnienia płynnego przejścia do nowego systemu głosowania przewidzianego w Konstytucji,

PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:

Artykuł 1

Jeżeli członkowie Rady reprezentujący:

a) co najmniej trzy czwarte ludności, lub

b) co najmniej trzy czwarte liczby Państw Członkowskich,

niezbędne do utworzenia mniejszości blokującej wynikającej z zastosowania artykułu I-25 ustęp 1

akapit pierwszy lub ustęp 2 zgłaszają swój sprzeciw wobec przyjęcia aktu prawnego przez Radę

większością kwalifikowaną, Rada omawia tę kwestię.

Artykuł 2

Podczas tego omówienia Rada czyni wszystko, co leży w granicach jej uprawnień aby, w rozsądnym

terminie i bez uszczerbku dla obowiązkowych ograniczeń czasowych określonych przez prawo Unii,

osiągnąć zadowalające rozwiązanie wątpliwości podniesionych przez członków Rady, o których

mowa w artykule 1.

Artykuł 3

W tym celu przewodniczący Rady, wspierany przez Komisję i z poszanowaniem regulaminu Rady,

podejmuje wszelkie inicjatywy, aby ułatwić stworzenie szerszej podstawy do osiągnięcia

porozumienia w Radzie. Członkowie Rady udzielają przewodniczącemu wsparcia w wykonaniu

tego zadania.

Artykuł 4

Niniejsza decyzja staje się skuteczna z dniem 1 listopada 2009 roku. Pozostaje w mocy co najmniej

do roku 2014. Po tym terminie Rada może przyjąć decyzję europejską, która ją uchyli.

6. Deklaracja odnosząca się do artykułu I-26

Konferencja uważa, że w przypadku gdy w Komisji nie będzie obywateli wszystkich Państw

Członkowskich, Komisja powinna zwracać szczególną uwagę na potrzebę zapewnienia pełnej

przejrzystości w stosunkach ze wszystkimi Państwami Członkowskimi. W związku z tym Komisja

powinna ściśle współdziałać ze wszystkimi Państwami Członkowskimi, niezależnie od tego, czy ich

obywatel jest członkiem Komisji czy nie i w tym kontekście zwrócić szczególną uwagę na potrzebę

dzielenia się informacjami i prowadzenia konsultacji ze wszystkimi Państwami Członkowskimi.

Konferencja uważa również, że Komisja powinna podjąć wszelkie niezbędne środki, aby zapewnić, że

uwarunkowania polityczne, społeczne i gospodarcze wszystkich Państw Członkowskich, łącznie z

C 310/422 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004


tymi, których obywatel nie jest członkiem Komisji, są w pełni uwzględnione. Środki te powinny

zapewnić uwzględnienie stanowisk tych Państw Członkowskich poprzez przyjęcie odpowiednich

ustaleń organizacyjnych.

7. Deklaracja odnosząca się do artykułu I-27

Konferencja uważa, że zgodnie z postanowieniami Konstytucji, Parlament Europejski i Rada

Europejska wspólnie ponoszą odpowiedzialność za sprawny przebieg procesu wyboru przewodniczącego

Komisji Europejskiej. Przed podjęciem decyzji przez Radę Europejską, przedstawiciele

Parlamentu Europejskiego i Rady Europejskiej przeprowadzą niezbędne konsultacje w ramach

najbardziej odpowiedniej procedury. Konsultacje te będą koncentrowały się na kwalifikacjach

kandydatów na urząd przewodniczącego Komisji, z uwzględnieniem wyborów do Parlamentu

Europejskiego, zgodnie z artykułem I-27 ustęp 1. Ustalenia dotyczące takich konsultacji mogą być

określone w odpowiednim czasie za wspólnym porozumieniem pomiędzy Parlamentem Europejskim

i Radą Europejską.

8. Deklaracja odnosząca się do artykułu I-36

Konferencja przyjmuje do wiadomości, że Komisja zamierza nadal przeprowadzać konsultacje z

ekspertami wyznaczonymi przez Państwa Członkowskie przy opracowywaniu rozporządzeń

europejskich delegowanych w dziedzinie usług finansowych, zgodnie ze swoją ustaloną praktyką.

9. Deklaracja odnosząca się do artykułów I-43 i III-329

Bez uszczerbku dla środków przyjętych przez Unię w celu wypełnienia obowiązku solidarności w

stosunku do Państwa Członkowskiego, które jest przedmiotem ataku terrorystycznego lub ofiarą

klęski żywiołowej lub klęski spowodowanej przez człowieka, żadne z postanowień artykułów I-43 i

III-329 Konstytucji nie ma na celu naruszenia prawa innego Państwa Członkowskiego do wyboru

najbardziej odpowiednich środków w celu wypełnienia jego obowiązku solidarności w stosunku do

tego Państwa Członkowskiego.

10. Deklaracja odnosząca się do artykułu I-51

Konferencja oświadcza, że w każdym przypadku, w którym mają zostać przyjęte na podstawie

artykułu I-51 zasady dotyczące ochrony danych osobowych, które mogłyby mieć bezpośredni wpływ

na bezpieczeństwo narodowe, należy wziąć pod uwagę specyfikę danej kwestii. Konferencja

przypomina, że prawodawstwo mające obecnie zastosowanie (w szczególności dyrektywa 95/46/

WE) zawiera szczególne wyłączenia w tym zakresie.

11. Deklaracja odnosząca się do artykułu I-57

Unia uwzględnia szczególną sytuację małych państw, które utrzymują z nią szczególne stosunki

bliskości.

16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/423


12. Deklaracja odnosząca się do wyjaśnień dotyczących Karty Praw Podstawowych

Konferencja przyjmuje do wiadomości wyjaśnienia dotyczące Karty Praw Podstawowych,

sporządzone w ramach uprawnień Prezydium Konwentu, który opracował Kartę, za których

uaktualnienie odpowiada Prezydium Konwentu Europejskiego, jak wyjaśniono poniżej.

WYJAŚNIENIA DOTYCZĄCE KARTY PRAW PODSTAWOWYCH

Poniższe wyjaśnienia zostały początkowo sporządzone w ramach uprawnień Prezydium Konwentu,

który opracował Kartę Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Zostały uaktualnione pod kierunkiem

Prezydium Konwentu Europejskiego z uwzględnieniem dostosowań dokonanych w tekście Karty

przez Konwent (w szczególności w artykułach 51 i 52 (1)) oraz ewolucji prawa Unii. Mimo że

wyjaśnienia te nie posiadają wartości prawnej, są one cennym narzędziem wykładni przeznaczonym

do wyjaśnienia postanowień Karty.

PREAMBUŁA

Narody Europy, tworząc między sobą coraz ściślejszy związek, są zdecydowane dzielić ze sobą

pokojową przyszłość opartą na wspólnych wartościach.

Świadoma swego duchowo-religijnego i moralnego dziedzictwa, Unia jest zbudowana na

niepodzielnych, powszechnych wartościach godności ludzkiej, wolności, równości i solidarności;

opiera się na zasadach demokracji i państwa prawnego. Poprzez ustanowienie obywatelstwa Unii

oraz stworzenie przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości stawia jednostkę w centrum

swych działań.

Unia przyczynia się do ochrony i rozwoju tych wspólnych wartości, szanując przy tym różnorodność

kultur i tradycji narodów Europy, jak również tożsamość narodową Państw Członkowskich i

organizację ich władz publicznych na poziomach: krajowym, regionalnym i lokalnym; dąży do

wspierania zrównoważonego i stałego rozwoju oraz zapewnia swobodny przepływ osób, usług,

towarów i kapitału oraz swobodę przedsiębiorczości.

W tym celu, w obliczu zmian w społeczeństwie, postępu społecznego oraz rozwoju naukowego i

technologicznego, niezbędne jest wzmocnienie ochrony praw podstawowych poprzez wyszczególnienie

tych praw w Karcie i przez to uczynienie ich bardziej widocznymi.

Niniejsza Karta potwierdza, uwzględniając kompetencje i zadania Unii oraz zasadę pomocniczości,

prawa wynikające zwłaszcza z tradycji konstytucyjnych i zobowiązań międzynarodowych wspólnych

Państwom Członkowskim, europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych

wolności, Kart Społecznych przyjętych przez Unię i Radę Europy oraz orzecznictwa Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. W tym kontekście,

sądy Unii i Państw Członkowskich będą interpretowały Kartę z należytym uwzględnieniem wyjaśnień

sporządzonych pod kierownictwem Prezydium Konwentu, który opracował Kartę i za których

C 310/424 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004

(1) Artykuły II-111 i II-112 Konstytucji.


uaktualnienie odpowiada Prezydium Konwentu Europejskiego.

Korzystanie z tych praw rodzi odpowiedzialność i nakłada obowiązki wobec innych osób, wspólnoty

ludzkiej i przyszłych pokoleń.

Unia uznaje zatem prawa, wolności i zasady wymienione poniżej.

TYTUŁ I

GODNOŚĆ

Artykuł 1 (1)

Godność osoby ludzkiej

Godność osoby ludzkiej jest nienaruszalna. Musi być szanowana i chroniona.

Wyjaśnienie

Godność ludzka jest nie tylko podstawowym prawem samym w sobie, ale stanowi rzeczywistą podstawę praw

podstawowych. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka z roku 1948 uwzględnia w preambule godność ludzką:

Zważywszy, że uznanie przyrodzonej godności oraz równych i niezbywalnych praw wszystkich członków wspólnoty

ludzkiej jest podstawą wolności, sprawiedliwości i pokoju na świecie.W swoim wyroku z dnia 9 października 2001 r.

w sprawie C-377/98 Niderlandy przeciwko Parlamentowi Europejskiemu i Radzie, Zb. Orz. str. 7079, pkt. 7077,

Trybunał Sprawiedliwości potwierdził, że podstawowe prawo do ludzkiej godności jest częścią prawa Unii.

W związku z tym, żadne z praw zawartych w Karcie nie może zostać użyte do naruszenia godności innej osoby, a

godność człowieka jest częścią istoty praw zawartych w Karcie. Dlatego też prawo to nie może zostać naruszone, nawet

jeżeli oznaczałoby to ograniczenie innego prawa.

Artykuł 2 (2)

Prawo do życia

1. Każdy ma prawo do życia.

2. Nikt nie może być skazany na karę śmierci ani poddany jej wykonaniu.

Wyjaśnienie

1. Ustęp 1 tego artykułu został oparty na artykule 2 ustęp 1 zdanie pierwsze europejskiej Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności, którego brzmienie jest następujące:

1. Prawo każdego człowieka do życia jest chronione przez ustawę…”.

16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/425

(1) Artykuł II-61 Konstytucji.

(2) Artykuł II-62 Konstytucji.


2. Zdanie drugie tego postanowienia, dotyczące kary śmierci, zostało zastąpione w wyniku wejścia w życie Protokołu

nr 6 do europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, którego artykuł 1 otrzymał

brzmienie:

Znosi się karę śmierci. Nikt nie może być skazany na taką karę ani nie może nastąpić jej wykonanie.

Artykuł 2 ustęp 2 Karty (1) został opracowany na podstawie tego postanowienia.

3. Postanowienia artykułu 2 Karty odpowiadają postanowieniom cytowanych wcześniej artykułów europejskiej

Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, i Protokołu dodatkowego. Mają to samo

znaczenie i zakres, zgodnie z artykułem 52 ustęp 3 Karty (2). W związku z tym, negatywne” definicje, które

pojawiają się w europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, powinny być

również traktowane jako część Karty:

a) artykuł 2 ustęp 2 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności:

Pozbawienie życia nie będzie uznane za sprzeczne z tym artykułem, jeżeli nastąpi w wyniku bezwzględnie

koniecznego użycia siły:

a) w obronie jakiejkolwiek osoby przed bezprawną przemocą,

b) w celu wykonania zgodnego z prawem zatrzymania lub uniemożliwienia ucieczki osobie, która została

pozbawiona wolności zgodnie z prawem,

c) w działaniach podjętych zgodnie z prawem w celu stłumienia zamieszek lub powstania.;

b) artykuł 2 Protokołu nr 6 do europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności:

Państwo może przewidzieć w swoich ustawach karę śmierci za czyny popełnione podczas wojny lub w

okresie bezpośredniego zagrożenia wojną. Kara ta będzie stosowana jedynie w przypadkach przewidzianych

przez te ustawy i zgodnie z ich postanowieniami…”.

Artykuł 3 (3)

Prawo do integralności człowieka

1. Każdy ma prawo do poszanowania swej integralności fizycznej i psychicznej.

2. W dziedzinie medycyny i biologii muszą być szanowane w szczególności:

a) swobodna i świadoma zgoda osoby zainteresowanej, wyrażona zgodnie z procedurami

określonymi przez ustawę,

b) zakaz praktyk eugenicznych, w szczególności tych, których celem jest selekcja osób,

C 310/426 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004

(1) Artykuł II-62 ustęp 2 Konstytucji.

(2) Artykuł II-112 ustęp 3 Konstytucji.

(3) Artykuł II-63 Konstytucji.


c) zakaz wykorzystywania ciała ludzkiego i jego poszczególnych części jako źródła zysku,

d) zakaz reprodukcyjnego klonowania istot ludzkich.

Wyjaśnienie

1. W swoim wyroku z dnid 9 października 2001 r. w sprawie C-377/98 Niderlandy przeciwko Parlamentowi

Europejskiemu i Radzie, Zb. Orz. str. 7079, pkt. 70, 7880, Trybunał Sprawiedliwości potwierdził, że podstawowe

prawo człowieka do integralności jest częścią prawa Unii i obejmuje w odniesieniu do medycyny i biologii,

dobrowolną i świadomą zgodę dawcy i biorcy.

2. Zasady zawarte w artykule 3 Karty (1) zostały już określone w Konwencji o prawach człowieka i biomedycynie,

przyjętej w ramach Rady Europy (ETS 164 i Protokół dodatkowy ETS 168). Karta nie ma na celu wprowadzenia

odstępstwa od tych postanowień i w związku z tym zakazuje jedynie reprodukcyjnego klonowania. Nie uprawnia,

ani nie zakazuje innych form klonowania. W żaden sposób nie uniemożliwia ustawodawcy wprowadzenia zakazu

innych form klonowania.

3. Odniesienie do praktyk eugenicznych, w szczególności tych, które mają na celu selekcję osób, dotyczy przypadków

organizowania i realizacji programów selekcji obejmujących na przykład kampanie sterylizacji, przymusowe ciąże,

obowiązkowe zawieranie małżeństw ze względów etnicznych; wszelkie działania, które uznane są za przestępstwa

międzynarodowe przez statut Międzynarodowego Trybunału Karnego przyjęty w Rzymie dnia 17 lipca 1998 r.

(zob. artykuł 7 ustęp 1 lit. g)).

Artykuł 4 (2)

Zakaz tortur oraz nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania

Nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu.

Wyjaśnienie

Prawo zawarte w artykule 4 (2) odpowiada prawu zagwarantowanemu na mocy artykułu 3 europejskiej Konwencji o

ochronie praw człowieka i podstawowych wolności o takim samym brzmieniu: Nikt nie może być poddany torturom

ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu.. W zastosowaniu artykułu 52 ustęp 3 Karty (3) ma więc

takie samo znaczenie i zakres jak artykuł z europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych

wolności.

Artykuł 5 (4)

Zakaz niewolnictwa i pracy przymusowej

1. Nikt nie może być trzymany w niewoli lub w poddaństwie.

16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/427

(1) Artykuł II-63 Konstytucji.

(2) Artykuł II-64 Konstytucji.

(3) Artykuł II-112 ustęp 3 Konstytucji.

(4) Artykuł II-65 Konstytucji.


2. Nikt nie może być zmuszony do świadczenia pracy przymusowej lub obowiązkowej.

3. Handel ludźmi jest zakazany.

Wyjaśnienie

1. Prawo zawarte w artykule 5 (1) ustępy 1 i 2 odpowiada artykułowi 4 ustępy 1 i 2 europejskiej Konwencji praw

człowieka i podstawowych wolności o takim samym brzmieniu. Zgodnie z artykułem 52 ustęp 3 Karty (2), prawo

to ma takie samo znaczenie i zakres jak wymieniony artykuł europejskiej Konwencji praw człowieka i

podstawowych wolności. W związku z tym:

prawo przewidziane w ustępie 1 nie może zgodnie z prawem zostać ograniczone,

w ustępie 2 określenia pracy przymusowej lub obowiązkowejmają być interpretowane z uwzględnieniem

definicji negatywnych” zawartych w artykule 4 ustęp 3 europejskiej Konwencji praw człowieka i

podstawowych wolności:

W rozumieniu tego artykułu pojęcie »praca przymusowa lub obowiązkowa« nie obejmuje:

a) żadnej pracy, jakiej wymaga się zwykle w ramach wykonywania kary pozbawienia wolności orzeczonej

zgodnie z postanowieniami artykułu 5 niniejszej konwencji lub w okresie warunkowego zwolnienia,

b) żadnej służby o charakterze wojskowym bądź służby wymaganej zamiast obowiązkowej służby

wojskowej w tych krajach, które uznają odmowę służby wojskowej ze względu na przekonania,

c) żadnych świadczeń wymaganych w stanach nadzwyczajnych lub klęsk zagrażających życiu lub dobru

społeczeństwa,

d) żadnej pracy ani świadczeń stanowiących część zwykłych obowiązków obywatelskich.

2. Ustęp 3 wynika bezpośrednio z prawa do godności ludzkiej i uwzględnia aktualny rozwój w zakresie

przestępczości zorganizowanej, tj. tworzenie organizacji czerpiących korzyści z nielegalnej imigracji i

wykorzystywania seksualnego. Załącznik do Konwencji o Europolu zawiera następującą definicję handlu ludźmi

mającego na celu wykorzystywanie seksualne: handel ludźmi oznacza poddanie danej osoby rzeczywistemu i

nielegalnemu wywieraniu wpływu przez inne osoby w drodze stosowania siły lub groźby, względnie w drodze

nadużycia władzy albo podstępu, w szczególności w związku z czerpaniem korzyści z prostytucji, z formami

seksualnego wykorzystywania oraz naruszaniem nietykalności cielesnej małoletnich, lub handlem porzuconymi

dziećmi. Rozdział VI Konwencji wykonawczej do Układu z Schengen, która została włączona do dorobku Unii i w

której uczestniczą Zjednoczone Królestwo i Irlandia, zawiera w artykule 27 ustęp 1 fragment dotyczący organizacji

zajmujących się nielegalną imigracją: Umawiające się Strony zobowiązują się do nałożenia odpowiednich kar na

wszelkie osoby, które dla osiągnięcia korzyści majątkowych pomagają lub usiłują pomóc cudzoziemcowi wjechać

lub zamieszkać na terytorium jednej z Umawiających się Stron, z naruszeniem postanowień tej Umawiającej się

Strony w zakresie wjazdu i pobytu cudzoziemców.. Dnia 19 lipca 2002 roku Rada przyjęła decyzję ramową w

sprawie zwalczania handlu ludźmi (Dz.U. L 203, str. 1) określającą dokładnie w artykule 1 przestępstwa dotyczące

handlu ludźmi w celach wyzysku ich pracy lub wykorzystywania seksualnego, które powinny stać się karalne w

wykonaniu tej decyzji ramowej przez Państwa Członkowskie.

C 310/428 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004

(1) Artykuł II-65 Konstytucji.

(2) Artykuł II-112 ustęp 3 Konstytucji.


TYTUŁ II

WOLNOŚCI

Artykuł 6 (1)

Prawo do wolności i bezpieczeństwa

Każdy ma prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego.

Wyjaśnienie

Prawa przewidziane w artykule 6 (1) odpowiadają prawom zagwarantowanym na mocy artykułu 5 europejskiej

Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i mają, zgodnie z artykułem 52 ustęp 3 Karty (2), takie

samo znaczenie i zakres. W związku z tym, prawnie nałożone ograniczenia nie mogą wykraczać poza ramy dozwolone

przez europejską Konwencję praw człowieka i podstawowych wolności w treści artykułu 5:

1. Każdy ma prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego. Nikt nie może być pozbawiony wolności, z wyjątkiem

następujących przypadków i w trybie ustalonym przez prawo:

a) zgodnego z prawem pozbawienia wolności w wyniku skazania przez właściwy sąd,

b) zgodnego z prawem zatrzymania lub aresztowania w przypadku niepodporządkowania się wydanemu

zgodnie z prawem orzeczeniu sądu lub w celu zapewnienia wykonania określonego w ustawie obowiązku,

c) zgodnego z prawem zatrzymania lub aresztowania w celu postawienia przed właściwym organem, jeżeli

istnieje uzasadnione podejrzenie popełnienia czynu zagrożonego karą, lub, jeśli jest to konieczne, w celu

zapobieżenia popełnieniu takiego czynu lub uniemożliwienia ucieczki po jego dokonaniu,

d) pozbawienia nieletniego wolności na podstawie zgodnego z prawem orzeczenia w celu ustanowienia nadzoru

wychowawczego lub zgodnego z prawem pozbawienia nieletniego wolności w celu postawienia go przed

właściwym organem,

e) zgodnego z prawem pozbawienia wolności osoby w celu zapobieżenia szerzeniu przez nią choroby zakaźnej,

osoby umysłowo chorej, alkoholika, narkomana lub włóczęgi,

f) zgodnego z prawem zatrzymania lub aresztowania osoby, w celu zapobieżenia jej nielegalnemu wkroczeniu

na terytorium państwa, lub osoby, przeciwko której toczy się postępowanie o wydalenie lub ekstradycję.

2. Każdy, kto został zatrzymany, powinien zostać niezwłocznie i w zrozumiałym dla niego języku poinformowany o

przyczynach zatrzymania i o stawianych mu zarzutach.

3. Każdy zatrzymany lub aresztowany zgodnie z postanowieniami ustępu 1 lit. c) niniejszego artykułu powinien

zostać niezwłocznie postawiony przed sędzią lub innym urzędnikiem uprawnionym przez ustawę do

wykonywania władzy sądowej i ma prawo być sądzony w rozsądnym terminie albo zwolniony na czas

postępowania. Zwolnienie może zostać uzależnione od udzielenia gwarancji zapewniających stawienie się na

rozprawę.

16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/429

(1) Artykuł II-66 Konstytucji.

(2) Artykuł II-112 ustęp 3 Konstytucji.


4. Każdy, kto został pozbawiony wolności przez zatrzymanie lub aresztowanie, ma prawo odwołania się do sądu w

celu ustalenia bezzwłocznie przez sąd legalności pozbawienia wolności i zarządzenia zwolnienia, jeżeli

pozbawienie wolności jest niezgodne z prawem.

5. Każdy, kto został pokrzywdzony przez niezgodne z treścią tego artykułu zatrzymanie lub aresztowanie, ma prawo

do odszkodowania..

Prawa zawarte w artykule 6 (1) muszą być szanowane w szczególności gdy Parlament Europejski i

Rada przyjmują ustawy i ustawy ramowe w dziedzinie współpracy sądowej w sprawach karnych na

podstawie artykułów III-270, III-271 i III-273 Konstytucji, zwłaszcza przy określaniu minimalnych

wspólnych postanowień dotyczących kwalifikacji przestępstw i kar oraz w zakresie niektórych

aspektów prawa proceduralnego.

Artykuł 7 (2)

Poszanowanie życia prywatnego i rodzinnego

Każdy ma prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, domu i komunikowania się.

Wyjaśnienie

Prawa zagwarantowane w artykule 7 (2) odpowiadają prawom zagwarantowanym na mocy artykułu 8 europejskiej

Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Aby uwzględnić rozwój technologiczny, określenie

korespondencja” zostało zastąpione określeniem komunikowanie się.

Zgodnie z artykułem 52 ustęp 3 (3), prawo to ma takie samo znaczenie i zakres jak prawa zawarte w odpowiednim

artykule europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. W związku z tym, prawnie

dozwolone ograniczenia tych praw są takie jak ograniczenia uznawane przez artykuł 8 europejskiej Konwencji o

ochronie praw człowieka i podstawowych wolności:

1. Każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i swojej

korespondencji.

2. Niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa, z wyjątkiem przypadków

przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo

państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie

przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób..

C 310/430 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004

(1) Artykuł II-66 Konstytucji.

(2) Artykuł II-67 Konstytucji.

(3) Artykuł II-112 ustęp 3 Konstytucji.


Artykuł 8 (1)

Ochrona danych osobowych

1. Każda osoba ma prawo do ochrony danych osobowych, które jej dotyczą.

2. Dane te muszą być przetwarzane rzetelnie w określonych celach i za zgodą osoby

zainteresowanej lub na innej uzasadnionej podstawie przewidzianej ustawą. Każda osoba ma prawo

dostępu do zebranych danych, które jej dotyczą i prawo do dokonania ich sprostowania.

3. Przestrzeganie tych zasad podlega kontroli niezależnego organu.

Wyjaśnienie

Artykuł ten został oparty na artykule 286 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską oraz na dyrektywie 95/46/

WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych

i swobodnego przepływu tych danych (Dz.U. L 281 z 23.11.1995), jak również na artykule 8 europejskiej Konwencji o

ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz na Konwencji Rady Europy o ochronie osób w związku z

automatycznym przetwarzaniem danych osobowych z 28 stycznia 1981 roku, która została ratyfikowana przez

wszystkie Państwa Członkowskie. Artykuł 286 Traktatu WE zastępuje się obecnie artykułem I-51 Konstytucji. Należy

również zwrócić uwagę na rozporządzenie nr 45/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady o ochronie osób fizycznych w

związku z przetwarzaniem danych osobowych przez instytucje i organy wspólnotowe i o swobodnym przepływie

takich danych (Dz.U. L 8 z 12.1.2001). Wymieniona wcześniej dyrektywa i rozporządzenie zawierają warunki i

ograniczenia stosowane w wykonywaniu prawa do ochrony danych osobowych.

Artykuł 9 (2)

Prawo do zawarcia małżeństwa i prawo do założenia rodziny

Prawo do zawarcia małżeństwa i prawo do założenia rodziny są gwarantowane zgodnie z ustawami

krajowymi regulującymi korzystanie z tych praw.

Wyjaśnienie

Artykuł ten został oparty na artykule 12 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności

w brzmieniu: Mężczyźni i kobiety w wieku małżeńskim mają prawo do zawarcia małżeństwa i założenia rodziny,

zgodnie z ustawami krajowymi regulującymi korzystanie z tego prawa.. Brzmienie artykułu zostało zaktualizowane,

aby objąć przypadki, w których ustawodawstwo krajowe uznaje inne możliwości utworzenia rodziny niż zawarcie

małżeństwa. Artykuł ten nie zakazuje ani nie stanowi o nadaniu statusu związku małżeńskiego związkom osób tej

samej płci. Prawo to jest więc podobne do prawa przewidzianego przez europejską Konwencję o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności, jednak jego zakres może być rozszerzony, jeżeli ustawodawstwo krajowe tak

przewiduje.

16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/431

(1) Artykuł II-68 Konstytucji.

(2) Artykuł II-69 Konstytucji.


Artykuł 10 (1)

Wolność myśli, sumienia i religii

1. Każdy ma prawo do wolności myśli, sumienia i religii. Prawo to obejmuje wolność zmiany religii

lub światopoglądu oraz wolność uzewnętrzniania, indywidualnie lub wspólnie z innymi, publicznie

lub prywatnie, swej religii lub przekonań poprzez uprawianie kultu, nauczanie, praktykowanie i

uczestniczenie w obrzędach.

2. Uznaje się prawo do odmowy działania sprzecznego z własnym sumieniem, zgodnie z

przepisami krajowymi regulującymi korzystanie z tego prawa.

Wyjaśnienie

Prawo zagwarantowane w ustępie 1 odpowiada prawu zagwarantowanemu w artykule 9 europejskiej Konwencji o

ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i zgodnie z artykułem 52 ustęp 3 Karty (2), ma takie samo

znaczenie i zakres. Dlatego też ograniczenia powinny uwzględniać artykuł 9 ustęp 2 europejskiej Konwencji o ochronie

praw człowieka i podstawowych wolności, którego brzmienie jest następujące: Wolność uzewnętrzniania wyznania lub

przekonań może podlegać jedynie takim ograniczeniom, które są przewidziane przez ustawę i konieczne w

społeczeństwie demokratycznym z uwagi na interesy bezpieczeństwa publicznego, ochronę porządku publicznego,

zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób..

Prawo zagwarantowane w ustępie 2 odpowiada krajowym tradycjom konstytucyjnym i rozwojowi ustawodawstwa

krajowego w tym zakresie.

Artykuł 11 (3)

Wolność wypowiedzi i informacji

1. Każdy ma prawo do wolności wypowiedzi. Prawo to obejmuje wolność posiadania poglądów

oraz otrzymywania i przekazywania informacji i idei bez ingerencji władz publicznych i bez względu

na granice państwowe.

2. Szanuje się wolność i pluralizm mediów.

Wyjaśnienie

1. Artykuł 11 (3) odpowiada artykułowi 10 europejskiej Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych

wolności, którego brzmienie jest następujące:

1. Każdy ma prawo do wolności wypowiedzi. Prawo to obejmuje wolność posiadania poglądów oraz otrzymywania i

przekazywania informacji i idei bez ingerencji władz publicznych i bez względu na granice państwowe. Niniejszy

przepis nie wyklucza prawa Państw do poddania procedurze zezwoleń przedsiębiorstw radiowych, telewizyjnych

lub kinematograficznych.

C 310/432 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004

(1) Artykuł II-70 Konstytucji.

(2) Artykuł II-112 ustęp 3 Konstytucji.

(3) Artykuł II-71 Konstytucji.


2. Korzystanie z tych wolności pociągających za sobą obowiązki i odpowiedzialność może podlegać takim wymogom

formalnym, warunkom, ograniczeniom i sankcjom, jakie są przewidziane przez ustawę i niezbędne w

społeczeństwie demokratycznym w interesie bezpieczeństwa państwowego, integralności terytorialnej lub

bezpieczeństwa publicznego ze względu na konieczność zapobieżenia zakłóceniu porządku lub przestępstwu, z

uwagi na ochronę zdrowia i moralności, ochronę dobrego imienia i praw innych osób oraz ze względu na

zapobieżenie ujawnieniu informacji poufnych lub na zagwarantowanie powagi i bezstronności władzy sądowej..

Zgodnie z artykułem 52 ustęp 3 Karty (1), znaczenie i zakres tego prawa jest takie samo jak prawa zagwarantowanego

przez europejską Konwencję o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. W związku z tym, ograniczenia

nałożone na te prawa nie powinny wykraczać poza ograniczenia przewidziane w ustępie 2 artykułu 10, bez uszczerbku

dla ograniczeń wprowadzonych przez prawo konkurencji Unii wobec Państw Członkowskich w zakresie procedur

zezwoleń określonych w artykule 10 ustęp 1 zdanie trzecie europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i

podstawowych wolności.

2. Ustęp 2 tego artykułu określa precyzyjnie konsekwencje ustępu 1 dla wolności mediów. Oparty jest w

szczególności na orzecznictwie Trybunału dotyczącym telewizji, zwłaszcza w sprawie C-288/89 (wyrok z dnia 25 lipca

1991 r., Stichting Collectieve Antennevoorziening Gouda i inne Zb. Orz. str. I-4007) oraz na Protokole w sprawie

systemu publicznego nadawania w Państwach Członkowskich załączonym do Traktatu WE, a obecnie do Konstytucji, a

także na dyrektywie 89/552/WE Rady (zob. w szczególności motyw 17 tej dyrektywy).

Artykuł 12 (2)

Wolność zgromadzania się i stowarzyszania się

1. Każdy ma prawo do swobodnego, pokojowego zgromadzania się i swobodnego stowarzyszania

się na wszystkich poziomach, zwłaszcza w sprawach politycznych, związkowych i obywatelskich, z

którego wynika prawo każdego do tworzenia związków zawodowych i przystępowania do nich dla

obrony swoich interesów.

2. Partie polityczne na poziomie Unii przyczyniają się do wyrażania woli politycznej jej obywateli.

Wyjaśnienie

1. Postanowienia ustępu 1 tego artykułu odpowiadają postanowieniom artykułu 11 europejskiej Konwencji o

ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, którego brzmienie jest następujące:

1. Każdy ma prawo do swobodnego, pokojowego zgromadzania się oraz do swobodnego stowarzyszania się,

włącznie z prawem tworzenia związków zawodowych i przystępowania do nich dla ochrony swoich interesów.

2. Wykonywanie tych praw nie może podlegać innym ograniczeniom niż te, które określa ustawa i które są

konieczne w społeczeństwie demokratycznym z uwagi na interesy bezpieczeństwa państwowego lub publicznego,

ochronę porządku i zapobieganie przestępstwu, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych

osób. Niniejszy przepis nie stanowi przeszkody w nakładaniu zgodnych z prawem ograniczeń w korzystaniu z

tych praw przez członków sił zbrojnych, policji lub administracji państwowej..

16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/433

(1) Artykuł II-112 ustęp 3 Konstytucji.

(2) Artykuł II-72 Konstytucji.


Postanowienia ustępu 1 artykułu 12(1) mają takie samo znaczenie jak postanowienia europejskiej Konwencji o

ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, jednak ich zakres jest szerszy, ponieważ mogą mieć zastosowanie

na wszystkich poziomach, w tym na poziomie europejskim. Zgodnie z artykułem 52 ustęp 3 Karty (2), ograniczenia

tego prawa nie mogą wykraczać poza ograniczenia uznane za zgodne z prawem na mocy artykułu 11 ustępu 2

europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

2. Prawo to zostało również oparte na artykule 11 Wspólnotowej Karty Socjalnych Praw

Podstawowych Pracowników.

3. Ustęp 2 tego artykułu odpowiada artykułowi I-46 ustęp 4 Konstytucji.

Artykuł 13 (3)

Wolność sztuki i nauki

Sztuka i badania naukowe są wolne od ograniczeń. Wolność akademicka jest szanowana.

Wyjaśnienie

Prawo to wynika przede wszystkim z wolności myśli i wypowiedzi. Wykonywane jest z uwzględnieniem artykułu 1 (4) i

może podlegać ograniczeniom dozwolonym na mocy artykułu 10 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i

podstawowych wolności.

Artykuł 14 (5)

Prawo do nauki

1. Każdy ma prawo do nauki i dostępu do kształcenia zawodowego i ustawicznego.

2. Prawo to obejmuje możliwość korzystania z bezpłatnej nauki obowiązkowej.

3. Z właściwym poszanowaniem zasad demokratycznych, wolność tworzenia placówek edukacyjnych

i prawo rodziców do zapewnienia wychowania i nauczania dzieci zgodnie z własnymi

przekonaniami religijnymi, filozoficznymi i pedagogicznymi są szanowane, zgodnie z ustawami

krajowymi regulującymi korzystanie z tej wolności i tego prawa.

Wyjaśnienie

1. Artykuł ten jest oparty zarówno na wspólnych tradycjach konstytucyjnych Państw Członkowskich, jak i na

artykule 2 Protokołu dodatkowego do europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i praw podstawowych,

którego brzmienie jest następujące:

Nikt nie może być pozbawiony prawa do nauki. Wykonując swoje funkcje w dziedzinie wychowania i nauczania,

Państwo uznaje prawo rodziców do zapewnienia wychowania i nauczania zgodnie z ich własnymi przekonaniami

religijnymi i filozoficznymi..

C 310/434 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004

(1) Artykuł II-72 Konstytucji.

(2) Artykuł II-112 ustęp 3 Konstytucji.

(3) Artykuł II-73 Konstytucji.

(4) Artykuł II-61 Konstytucji.

(5) Artykuł II-74 Konstytucji.


Uznano za wskazane rozszerzenie tego artykułu o dostęp do kształcenia zawodowego i ustawicznego (zob. punkt

15 Wspólnotowej Karty Socjalnych Praw Podstawowych Pracowników i artykuł 10 Karty Społecznej) oraz o zasadę

bezpłatnej nauki obowiązkowej. W obecnym brzmieniu zasada ta oznacza jedynie, że w przypadku nauki

obowiązkowej każde dziecko powinno mieć dostęp do bezpłatnych instytucji oświatowych. Nie oznacza, że

wszystkie instytucje oświatowe, w szczególności prywatne, które prowadzą edukację lub kształcenie zawodowe i

ustawiczne, mają, być bezpłatne. Artykuł ten nie zabrania także, aby niektóre szczególne formy kształcenia były

odpłatne, jeżeli państwo podejmuje środki mające na celu otrzymanie rekompensaty finansowej. W zakresie, w

jakim Karta stosuje się do Unii, oznacza to, że w ramach jej polityk kształcenia, Unia powinna szanować prawo do

bezpłatnej nauki obowiązkowej, jednak oczywiste jest, że nie tworzy nowych kompetencji. W odniesieniu do

prawa rodziców zasada ta musi być interpretowana w powiązaniu z postanowieniami artykułu 24 (1).

2. Wolność tworzenia publicznych lub prywatnych instytucji oświatowych jest zagwarantowana jako jeden z

aspektów swobody przedsiębiorczości, jest jednak ograniczona przez poszanowanie zasad demokratycznych i

stosowana zgodnie z warunkami określonymi w ustawodawstwie krajowym.

Artykuł 15 (2)

Wolność wyboru zawodu i prawo do podejmowania pracy

1. Każdy ma prawo do podejmowania pracy oraz wykonywania swobodnie wybranego lub

zaakceptowanego zawodu.

2. Każdy obywatel Unii ma swobodę poszukiwania zatrudnienia, wykonywania pracy, korzystania

z prawa przedsiębiorczości oraz świadczenia usług w każdym Państwie Członkowskim.

3. Obywatele państw trzecich, którzy posiadają zezwolenie na pracę na terytorium Państw

Członkowskich, mają prawo do takich samych warunków pracy, z jakich korzystają obywatele Unii.

Wyjaśnienie

Wolność wyboru zawodu określona w artykule 15 ustęp 1(2) jest uznana przez orzecznictwo Trybunału

Sprawiedliwości (zob. m.in. wyrok z dnia 14 maja 1974 r. w sprawie 4/73 Nold, Zb. Orz. str. 491 pkt. 1214;

wyrok z dnia 13 grudnia 1979 r. w sprawie 44/79 Hauer, Zb. Orz. str. 3727; wyrok z dnia 8 października 1986 r. w

sprawie 234/85 Keller, Zb. Orz. str. 2897 pkt 8).

Ustęp ten wywodzi się również z artykułu 1 ustęp 2 Europejskiej Karty Społecznej podpisanej dnia 18 października

1961 roku i ratyfikowanej przez wszystkie Państwa Członkowskie oraz z punktu 4 Wspólnotowej Karty Socjalnych

Praw Podstawowych Pracowników z dnia 9 grudnia 1989 roku. Określenie warunki pracy” należy rozumieć zgodnie z

artykułem III-213 Konstytucji.

Ustęp 2 przejmuje trzy swobody zagwarantowane na mocy artykułów I-4 oraz III-133, III-137 i III-144 Konstytucji,

czyli swobodny przepływ pracowników, swobodę przedsiębiorczości i swobodę świadczenia usług.

Ustęp 3 został oparty na artykule 137 ustęp 3 tiret czwarte Traktatu WE, obecnie zastąpionym artykułem III-210

ustęp 1 lit. g) Konstytucji, a także na artykule 19 ustęp 4 Europejskiej Karty Społecznej podpisanej dnia 18 października

16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/435

(1) Artykuł II-84 Konstytucji.

(2) Artykuł II-75 Konstytucji.


1961 roku, ratyfikowanej przez wszystkie Państwa Członkowskie. Ma zatem zastosowanie artykuł 52 ustęp 2 Karty (1).

Kwestia rekrutacji marynarzy posiadających obywatelstwo państwa trzeciego do załóg statków pod banderą jednego z

Państw Członkowskich Unii uregulowana jest prawem Unii oraz ustawodawstwem i praktykami krajowymi.

Artykuł 16 (2)

Wolność prowadzenia działalności gospodarczej

Uznaje się wolność prowadzenia działalności gospodarczej zgodnie z prawem Unii oraz

ustawodawstwami i praktykami krajowymi.

Wyjaśnienie

Artykuł ten jest oparty na orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości, który uznał wolność prowadzenia działalności

gospodarczej lub handlowej (zob. wyroki z dnia 14 maja 1974 r. w sprawie 4/73 Nold, Zb. Orz. str. 491 pkt 14 i z dnia

27 września 1979 r. w sprawie 230/78 SPA Eridania i inni Zb. Orz. str. 2749, pkt. 20 i 31) oraz swobodę zawierania

umów (zob. m.in.: wyrok Sukkerfabriken Nykobing w sprawie 151/78 Zb. Orz. pkt 19; wyrok z dnia 5 października

1999 r. w sprawie C-240/97 Hiszpania przeciwko Komisji, Zb. Orz. str. I-6571, pkt 99 motywów wyroku) oraz na

artykule I-3 ustęp 2 Konstytucji, który uznaje wolną konkurencję. Prawo to wykonywane jest oczywiście z

poszanowaniem prawa Unii i ustawodawstw krajowych. Może być przedmiotem ograniczeń przewidzianych w artykule

52 ustęp 1 Karty (3).

Artykuł 17 (4)

Prawo do własności

1. Każda osoba ma prawo do władania, używania, rozporządzania i przekazania w drodze spadku

mienia nabytego zgodnie z prawem. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w

interesie publicznym, w przypadkach i na warunkach przewidzianych w ustawie, za uczciwym

odszkodowaniem za jej utratę wypłaconym we właściwym terminie. Korzystanie z mienia może

podlegać regulacji ustawowej, w zakresie w jakim jest to konieczne ze względu na interes ogólny.

2. Własność intelektualna podlega ochronie.

Wyjaśnienie

Artykuł ten odpowiada artykułowi 1 Protokołu dodatkowego do europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i

podstawowych wolności:

Każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia. Nikt nie może być pozbawiony swojej

własności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z ogólnymi

zasadami prawa międzynarodowego.

Powyższe postanowienia nie będą jednak w żaden sposób naruszać prawa państwa do stosowania takich ustaw, jakie

uzna za konieczne do uregulowania sposobu korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym lub w celu

zabezpieczenia uiszczania podatków bądź innych należności lub kar pieniężnych..

C 310/436 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004

(1) Artykuł II-112 ustęp 2 Konstytucji.

(2) Artykuł II-76 Konstytucji.

(3) Artykuł II-112 ustęp 1 Konstytucji.

(4) Artykuł II-77 Konstytucji.


Jest to prawo podstawowe wspólne wszystkim konstytucjom krajowym. Było wielokrotnie uznane w orzecznictwie

Trybunału Sprawiedliwości, przede wszystkim w wyroku w sprawie Hauer (13 grudnia 1979 r. Zb. Orz. str. 3727).

Brzmienie artykułu zostało zaktualizowane, ale zgodnie z artykułem 52 ustęp 3 (1), prawo to ma takie samo znaczenie i

zakres jak prawo zagwarantowane przez europejską Konwencję o ochronie praw człowieka i ograniczenia nie mogą

wykraczać poza ograniczenia przez nią przewidziane.

Wyraźna wzmianka o ochronie własności intelektualnej, która jest jednym z aspektów prawa własności, została zawarta

w ustępie 2 ze względu na jej rosnące znaczenie i wtórne prawo wspólnotowe. Własność intelektualna obejmuje

również, poza własnością literacką i artystyczną, prawo patentowe i prawo znaków towarowych oraz prawa pokrewne.

Gwarancje przewidziane w ustępie 1 mają odpowiednie zastosowanie do własności intelektualnej.

Artykuł 18 (2)

Prawo do azylu

Gwarantuje się prawo do azylu z właściwym poszanowaniem zasad Konwencji Genewskiej z 28 lipca

1951 roku i Protokołu z 31 stycznia 1967 roku dotyczących statusu uchodźców oraz zgodnie z

Konstytucją.

Wyjaśnienie

Tekst artykułu został oparty na artykule 63 Traktatu WE obecnie zastąpionym artykułem III-266 Konstytucji, który

zobowiązuje Unię do poszanowania Konwencji Genewskiej dotyczącej statusu uchodźców. Należy dokonać odniesienia

do postanowień protokołów dotyczących Zjednoczonego Królestwa i Irlandii załączonych do [Traktatu z Amsterdamu]

Konstytucji oraz dotyczących Danii, aby określić, w jakim zakresie Państwa Członkowskie realizują prawo Unii w tej

dziedzinie i w jakim zakresie artykuł ten ma zastosowanie. Artykuł ten jest zgodny z Protokołem w sprawie prawa

azylu załączonym do Konstytucji.

Artykuł 19 (3)

Ochrona w przypadku usunięcia z terytorium państwa, wydalenia lub ekstradycji

1. Wydalenia zbiorowe są zakazane.

2. Nikt nie może być usunięty z terytorium państwa, wydalony lub wydany w drodze ekstradycji

do państwa, w którym istnieje poważne ryzyko, iż może być poddany karze śmierci, torturom lub

innemu nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu.

Wyjaśnienie

Ustęp 1 tego artykułu ma takie samo znaczenie i zakres jak artykuł 4 Protokołu dodatkowego nr 4 do europejskiej

Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności w zakresie wydaleń zbiorowych. Jego celem jest

zagwarantowanie, aby każda decyzja była szczegółowo zbadana i aby niemożliwe było wydalenie wszystkich osób

posiadających obywatelstwo danego państwa przy użyciu jednego środka (zob. także artykuł 13 Paktu Praw

Obywatelskich i Politycznych).

Ustęp 2 uwzględnia właściwe orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczące artykułu 3 europejskiej

Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (zob. Ahmed przeciwko Austrii, wyrok z dnia

17 grudnia 1996 r. Zb. Orz. str. VI-2206 i Soering, wyrok z dnia 7 lipca 1989 r.).

16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/437

(1) Artykuł II-112 ustęp 3 Konstytucji.

(2) Artykuł II-78 Konstytucji.

(3) Artykuł II-79 Konstytucji.


TYTUŁ III

RÓWNOŚĆ

Artykuł 20 (1)

Równość wobec prawa

Wszyscy są równi wobec prawa.

Wyjaśnienie

Artykuł ten odpowiada ogólnej zasadzie prawa zapisanej we wszystkich konstytucjach europejskich, która według

Trybunału została uznana za podstawową zasadę prawa wspólnotowego (wyrok z dnia 13 listopada 1984 r. w sprawie

283/83 Racke, Zb. Orz. str. 3791, wyrok z dnia 17 kwietnia 1997 r. w sprawie 15/95 EARL, Zb. Orz. str. I-1961 i wyrok

z dnia 13 kwietnia 2000 r. w sprawie 292/97 Karlsson, Zb. Orz. str. 2737).

Artykuł 21 (2)

Niedyskryminacja

1. Zakazana jest wszelka dyskryminacja w szczególności ze względu na płeć, rasę, kolor skóry,

pochodzenie etniczne lub społeczne, cechy genetyczne, język, religię lub przekonania, opinie

polityczne lub wszelkie inne opinie, przynależność do mniejszości narodowej, majątek, urodzenie,

niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną.

2. W zakresie zastosowania Konstytucji i bez uszczerbku dla jej postanowień szczególnych,

zakazana jest wszelka dyskryminacja ze względu na przynależność państwową.

Wyjaśnienie

Ustęp 1 wywodzi się z artykułu 13 Traktatu WE, zastąpionego obecnie artykułem III-124 Konstytucji, i z artykułu 14

europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz z artykułu 11 Konwencji o prawach

człowieka i biomedycynie w zakresie dziedzictwa genetycznego. W zakresie, w jakim odpowiada artykułowi 14

europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, ma zastosowanie zgodnie z tym

artykułem.

Nie istnieje sprzeczność ani niezgodność między ustępem 1 a artykułem III-124 Konstytucji, którego zakres stosowania

i przedmiot są inne: artykuł III-124 przyznaje Unii kompetencję do przyjmowania aktów ustawodawczych, łącznie z

harmonizacją przepisów ustawowych i wykonawczych Państw Członkowskich, aby znieść niektóre formy

dyskryminacji określone wyczerpująco w tym artykule. Przepisy te mogą obejmować działania władz Państw

Członkowskich (jak również relacje między osobami fizycznymi) w każdej dziedzinie będącej w kompetencji Unii.

Natomiast artykuł 21 ustęp 1 (2) poniżej nie przyznaje żadnej kompetencji do przyjęcia ustaw antydyskryminacyjnych

w tych dziedzinach działań Państw Członkowskich lub osób fizycznych, ani nie wspomina o szerokim zakazie

dyskryminacji w tych dziedzinach. Dotyczy on natomiast dyskryminacji ze strony instytucji i organów Unii w

wykonywaniu kompetencji przyznanych im na mocy innych artykułów części I i III Konstytucji oraz Państw

C 310/438 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004

(1) Artykuł II-80 Konstytucji.

(2) Artykuł II-81 Konstytucji.


Członkowskich, jedynie jeżeli realizują one prawo Unii. W związku z tym ustęp 1 nie zmienia zakresu kompetencji

przyznanych przez artykuł III-124 ani wykładni tego artykułu.

Ustęp 2 odpowiada artykułowi I-4 ustęp 2 Konstytucji i musi być stosowany zgodnie z tym artykułem.

Artykuł 22 (1)

Różnorodność kulturowa, religijna i językowa

Unia szanuje różnorodność kulturową, religijną i językową.

Wyjaśnienie

Artykuł ten został oparty na artykule 6 Traktatu o Unii Europejskiej oraz artykule 151 ustępy 1 i 4 Traktatu WE,

zastąpionym obecnie artykułem III-280 ustępy 1 i 4 Konstytucji, dotyczącym kultury. Wzmianka o poszanowaniu

różnorodności kulturowej i językowej znajduje się obecnie także w artykule I-3 ustęp 3 Konstytucji. Artykuł wywodzi

się także z Deklaracji nr 11 do Aktu Końcowego Traktatu z Amsterdamu w sprawie statusu kościołów i organizacji

niewyznaniowych, włączonej obecnie do artykułu I-52 Konstytucji.

Artykuł 23 (2)

Równość kobiet i mężczyzn

Należy zapewnić równość kobiet i mężczyzn we wszystkich dziedzinach, w tym w zakresie

zatrudnienia, pracy i wynagrodzenia.

Zasada równości nie stanowi przeszkody w utrzymywaniu lub przyjmowaniu środków

zapewniających specyficzne korzyści dla osób płci niedostatecznie reprezentowanej.

Wyjaśnienie

Akapit pierwszy tego artykułu został oparty na artykule 2 i artykule 3 ustęp 2 Traktatu WE, zastąpionych obecnie

artykułami I-3 i III-116 Konstytucji, które wprowadzają wspieranie równości mężczyzn i kobiet jako cel Unii, oraz na

artykule 141 ustęp 1 Traktatu WE, zastąpionego obecnie artykułem III-124 ustęp 1 Konstytucji. Akapit ten wywodzi się

również z artykułu 20 zmienionej Europejskiej Karty Społecznej z 3 maja 1996 roku oraz punktu 16 Wspólnotowej

Karty Socjalnych Praw Podstawowych Pracowników.

Jest oparty także na artykule 141 ustęp 3 Traktatu WE, zastąpionego obecnie artykułem III-214 ustęp 3 Konstytucji oraz

na artykule 2 ustęp 4 dyrektywy Rady 76/207/EWG w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania

kobiet i mężczyzn w zakresie dostępu do zatrudnienia, kształcenia i awansu zawodowego oraz warunków pracy.

Akapit drugi przejmuje w skróconej wersji postanowienia artykułu III-214 ustęp 4 Konstytucji, który przewiduje, że

zasada równego traktowania nie stanowi przeszkody w utrzymaniu lub przyjmowaniu środków przewidujących

specyficzne korzyści zmierzające do ułatwienia wykonywania działalności zawodowej przez osoby płci niedostatecznie

reprezentowanej bądź zapobiegania niekorzystnym sytuacjom w karierze zawodowej lub ich kompensowania. Zgodnie

16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/439

(1) Artykuł II-82 Konstytucji.

(2) Artykuł II-83 Konstytucji.


z artykułem 52 ustęp 2 (1), akapit drugi nie zmienia artykułu III-214 ustęp 4.

Artykuł 24 (2)

Prawa dziecka

1. Dzieci mają prawo do ochrony i opieki, jaka jest konieczna dla ich dobra. Mogą one swobodnie

wyrażać swoje poglądy. Poglądy te są brane pod uwagę w sprawach, które ich dotyczą, stosownie do

ich wieku i stopnia dojrzałości.

2. We wszystkich działaniach dotyczących dzieci, zarówno podejmowanych przez władze

publiczne, jak i instytucje prywatne, należy przede wszystkim uwzględnić najlepszy interes dziecka.

3. Każde dziecko ma prawo do utrzymywania stałego, osobistego związku i bezpośredniego

kontaktu z obojgiem rodziców, chyba że jest to sprzeczne z jego interesami.

Wyjaśnienie

Artykuł ten jest oparty na Konwencji z Nowego Jorku o prawach dziecka, podpisanej 20 listopada 1989 roku i

ratyfikowanej przez wszystkie Państwa Członkowskie, w szczególności na jej artykułach 3, 9, 12 i 13.

Ustęp 3 uwzględnia fakt, że w ramach tworzenia przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości

prawodawstwo Unii w zakresie spraw cywilnych mających skutki transgraniczne, w odniesieniu do których

artykuł III-269 Konstytucji powierza uprawnienia, może zawierać w szczególności prawo do odwiedzin zapewniające,

że dzieci mogą utrzymywać regularne i bezpośrednie kontakty z obojgiem rodziców.

Artykuł 25 (3)

Prawa osób w podeszłym wieku

Unia uznaje i szanuje prawa osób w podeszłym wieku do godnego i niezależnego życia oraz do

uczestniczenia w życiu społecznym i kulturalnym.

Wyjaśnienie

Artykuł ten wywodzi się z artykułu 23 zmienionej Europejskiej Karty Społecznej oraz artykułów 24 i 25 Wspólnotowej

Karty Socjalnych Praw Podstawowych Pracowników. Uczestnictwo w życiu kulturalnym i społecznym oczywiście

obejmuje także uczestnictwo w życiu politycznym.

C 310/440 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004

(1) Artykuł II-112 ustęp 2 Konstytucji.

(2) Artykuł II-84 Konstytucji.

(3) Artykuł II-85 Konstytucji.


Artykuł 26 (1)

Integracja osób niepełnosprawnych

Unia uznaje i szanuje prawo osób niepełnosprawnych do korzystania ze środków mających zapewnić

im niezależność, integrację społeczną i zawodową oraz udział w życiu społeczności.

Wyjaśnienie

Zasada określona w tym artykule jest oparta na artykule 15 Europejskiej Karty Społecznej oraz wywodzi się z punktu

26 Wspólnotowej Karty Socjalnych Praw Podstawowych Pracowników.

TYTUŁ IV

SOLIDARNOŚĆ

Artykuł 27 (2)

Prawo pracowników do informacji i konsultacji w ramach przedsiębiorstwa

Pracownikom i ich przedstawicielom należy zagwarantować, na właściwych poziomach, informację i

konsultację we właściwym czasie, w przypadkach i na warunkach przewidzianych w prawie Unii oraz

ustawodawstwach i praktykach krajowych.

Wyjaśnienie

Artykuł ten jest zawarty w zmienionej Europejskiej Karcie Społecznej (artykuł 21) oraz we Wspólnotowej Karcie

Socjalnych Praw Podstawowych Pracowników (punkty 17 i 18). Ma zastosowanie na warunkach określonych w prawie

Unii i ustawodawstwach krajowych. Odniesienie do odpowiednich poziomów dotyczy poziomów określonych w

prawie Unii lub ustawodawstwach i praktykach krajowych, które mogą obejmować poziom europejski, jeżeli

przewiduje to prawodawstwo Unii. Dorobek Unii w tym zakresie jest istotny: artykuły III-211 i III-212 Konstytucji oraz

dyrektywy 2002/14/WE (ogólne ramowe warunki informowania i przeprowadzania konsultacji z pracownikami we

Wspólnocie Europejskiej), 98/59/WE (zwolnienia grupowe), 2001/23/WE (przeniesienie własności przedsiębiorstw) i

94/45/WE (europejskie rady zakładowe).

Artykuł 28 (3)

Prawa do rokowań i działań zbiorowych

Pracownicy i pracodawcy, lub ich odpowiednie organizacje, mają, zgodnie z prawem Unii oraz

ustawodawstwami i praktykami krajowymi, prawo do negocjowania i zawierania układów

zbiorowych pracy na odpowiednich poziomach oraz do podejmowania, w przypadkach konfliktu

działań zbiorowych, w tym strajku w obronie swoich interesów.

16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/441

(1) Artykuł II-86 Konstytucji.

(2) Artykuł II-87 Konstytucji.

(3) Artykuł II-88 Konstytucji.


Wyjaśnienie

Artykuł ten jest oparty na artykule 6 Europejskiej Karty Społecznej i na Wspólnotowej Karcie Socjalnych Praw

Podstawowych Pracowników (punkty 12-14). Prawo do działań zbiorowych zostało uznane przez Europejski Trybunał

Praw Człowieka jako jeden z elementów praw związków zawodowych określonych w artykule 11 europejskiej

Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. W odniesieniu do odpowiednich poziomów, na

których można podjąć negocjacje zbiorowe, zob. wyjaśnienia zawarte w powyższym artykule. Warunki i ograniczenia

dotyczące wykonywania działań zbiorowych, w tym akcji strajkowej, są objęte ustawodawstwami i praktykami

krajowymi, włączając w to kwestię, czy mogą być one przeprowadzane równolegle w kilku Państwach Członkowskich.

Artykuł 29 (1)

Prawo dostępu do służb pośrednictwa pracy

Każdy ma prawo dostępu do bezpłatnej służby pośrednictwa pracy.

Wyjaśnienie

Artykuł ten został oparty na artykule 1 ustęp 3 Europejskiej Karty Społecznej oraz na punkcie 13 Wspólnotowej Karty

Socjalnych Praw Podstawowych Pracowników.

Artykuł 30 (2)

Ochrona w przypadku nieuzasadnionego zwolnienia z pracy

Każdy pracownik ma prawo do ochrony w przypadku nieuzasadnionego zwolnienia z pracy, zgodnie

z prawem Unii oraz ustawodawstwami i praktykami krajowymi.

Wyjaśnienie

Artykuł ten wywodzi się z artykułu 24 zmienionej Karty Społecznej. Zob. także dyrektywa 2001/23/WE w sprawie

ochrony praw pracowniczych w przypadku przeniesienia własności przedsiębiorstw oraz dyrektywa 80/987/EWG w

sprawie ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy, zmieniona dyrektywą 2002/74/WE.

Artykuł 31 (3)

Należyte i sprawiedliwe warunki pracy

1. Każdy pracownik ma prawo do warunków pracy szanujących jego zdrowie, jego bezpieczeństwo

i godność.

2. Każdy pracownik ma prawo do ograniczenia maksymalnego wymiaru czasu pracy, okresów

dziennego i tygodniowego odpoczynku oraz do corocznego płatnego urlopu.

C 310/442 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004

(1) Artykuł II-89 Konstytucji.

(2) Artykuł II-90 Konstytucji.

(3) Artykuł II-91 Konstytucji.


Wyjaśnienie

1. Ustęp 1 tego artykułu jest oparty na dyrektywie 89/391/EWG w sprawie wprowadzenia środków w celu poprawy

bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy. Ustęp 1 wywodzi się także z artykułu 3 Karty Społecznej i

punktu 19 Wspólnotowej Karty Socjalnych Praw Podstawowych Pracowników oraz, w odniesieniu do prawa do

godności w miejscu pracy, z artykułu 26 zmienionej Karty Społecznej. Określenie warunki pracy” należy rozumieć

zgodnie z artykułem III-213 Konstytucji.

2. Ustęp 2 jest oparty na dyrektywie 93/104/WE dotyczącej niektórych aspektów organizacji czasu pracy, artykule 2

Europejskiej Karty Społecznej oraz punkcie 8 Wspólnotowej Karty Socjalnych Praw Podstawowych Pracowników.

Artykuł 32 (1)

Zakaz pracy dzieci i ochrona młodocianych w pracy

Praca dzieci jest zakazana. Minimalny wiek dopuszczenia do pracy nie może być niższy niż

minimalny wiek zakończenia obowiązku szkolnego, bez uszczerbku dla uregulowań bardziej

korzystnych dla młodocianych i z wyjątkiem ograniczonych odstępstw.

Młodociani dopuszczeni do pracy muszą mieć zapewnione warunki pracy odpowiednie dla ich wieku

oraz być chronieni przed wykorzystywaniem ekonomicznym oraz jakąkolwiek pracą, która mogłaby

szkodzić ich bezpieczeństwu, zdrowiu lub rozwojowi fizycznemu, psychicznemu, moralnemu i

społecznemu albo utrudniać im edukację.

Wyjaśnienie

Artykuł ten jest oparty na dyrektywie 94/33/WE w sprawie ochrony pracy osób młodych, artykule 7 Europejskiej Karty

Społecznej i punktach 2023 Wspólnotowej Karty Socjalnych Praw Podstawowych Pracowników.

Artykuł 33 (2)

Życie rodzinne i zawodowe

1. Rodzina korzysta z ochrony prawnej, ekonomicznej i społecznej.

2. W celu pogodzenia życia rodzinnego z zawodowym każdy ma prawo do ochrony przed

zwolnieniem z pracy z powodów związanych z macierzyństwem i prawo do płatnego urlopu

macierzyńskiego oraz do urlopu wychowawczego po urodzeniu lub przysposobieniu dziecka.

Wyjaśnienie

Artykuł 33 ustęp 1 (2) jest oparty na artykule 16 Europejskiej Karty Społecznej.

16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/443

(1) Artykuł II-92 Konstytucji.

(2) Artykuł II-93 Konstytucji.


Akapit drugi wywodzi się z dyrektywy Rady 92/85/EWG w sprawie wprowadzenia środków służących wspieraniu

poprawy w miejscu pracy bezpieczeństwa i zdrowia pracownic w ciąży, pracownic, które niedawno rodziły i pracownic

karmiących piersią oraz dyrektywy 96/34/WE w sprawie Porozumienia ramowego dotyczącego urlopu rodzicielskiego

zawartego przez Europejską Unię Konfederacji Przemysłowych i Pracodawców (UNICE), Europejskie Centrum

Przedsiębiorstw Publicznych (CEEP) oraz Europejską Konfederację Związków Zawodowych (ETUC). Opiera się również

na artykule 8 (ochrona związana z macierzyństwem) Europejskiej Karty Społecznej oraz wywodzi się z artykułu 27

(prawo pracowników mających obowiązki rodzinne do równych szans i równego traktowania) zmienionej Karty

Społecznej. Określenie macierzyństwoobejmuje okres od poczęcia do zakończenia karmienia piersią.

Artykuł 34 (1)

Zabezpieczenie społeczne i pomoc społeczna

1. Unia uznaje i szanuje prawo do świadczeń z zabezpieczenia społecznego oraz do usług

społecznych, zapewniających ochronę w takich przypadkach, jak: macierzyństwo, choroba, wypadki

przy pracy, zależność lub podeszły wiek oraz w przypadku utraty zatrudnienia, zgodnie z zasadami

ustanowionymi w prawie Unii oraz ustawodawstwach i praktykach krajowych.

2. Każdy, mający miejsce zamieszkania i przemieszczający się legalnie w obrębie Unii Europejskiej,

ma prawo do świadczeń z zabezpieczenia społecznego i przywilejów socjalnych zgodnie z prawem

Unii oraz ustawodawstwami i praktykami krajowymi.

3. W celu zwalczania wyłączenia społecznego i ubóstwa, Unia uznaje i szanuje prawo do pomocy

społecznej i mieszkaniowej dla zapewnienia, zgodnie z zasadami ustanowionymi w prawie Unii oraz

ustawodawstwach i praktykach krajowych, godnej egzystencji wszystkim osobom pozbawionym

wystarczających środków.

Wyjaśnienie

Zasada określona w artykule 34 ustęp 1 (1) jest oparta na artykułach 137 i 140 Traktatu WE, zastąpionych obecnie

artykułami III-210 i III-213, oraz na artykule 12 Europejskiej Karty Społecznej i punkcie 10 Wspólnotowej Karty

Socjalnych Praw Podstawowych Pracowników. Unia musi przestrzegać tej zasady przy wykonywaniu uprawnień

powierzonych jej na mocy artykułów III-210 i III-213 Konstytucji. Odniesienie do usług społecznych dotyczy

przypadków, gdy usługi takie zostały wprowadzone w celu zapewnienia pewnych korzyści, ale nie oznacza, że usługi

takie muszą zostać stworzone, jeżeli nie istnieją. Określenie macierzyństwonależy rozumieć w taki sam sposób jak w

poprzednim artykule.

Akapit drugi jest oparty na artykule 12 ustęp 4 i artykule 13 ustęp 4 Europejskiej Karty Społecznej oraz punkcie 2

Wspólnotowej Karty Socjalnych Praw Podstawowych Pracowników i odzwierciedla zasady wynikające z rozporządzenia

nr 1408/71 i rozporządzenia nr 1612/68.

Akapit trzeci wywodzi się z artykułu 13 Europejskiej Karty Społecznej, artykułów 30 i 31 zmienionej Karty Społecznej

oraz punktu 10 Karty Wspólnotowej. W kontekście polityk opartych na artykule III-210 Konstytucji, Unia musi

przestrzegać tej zasady.

C 310/444 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004

(1) Artykuł II-94 Konstytucji.


Artykuł 35 (1)

Ochrona zdrowia

Każdy ma prawo dostępu do profilaktycznej opieki zdrowotnej i prawo do korzystania z leczenia na

warunkach ustanowionych w ustawodawstwach i praktykach krajowych. Przy określaniu i

realizowaniu wszystkich polityk i działań Unii zapewnia się wysoki poziom ochrony zdrowia

ludzkiego.

Wyjaśnienie

Zasady określone w tym artykule są oparte na artykule 152 Traktatu WE, obecnie zastąpionego artykułem III-278

Konstytucji, oraz na artykułach 11 i 13 Europejskiej Karty Społecznej. Zdanie drugie tego artykułu przejmuje

artykuł III-278 ustęp 1.

Artykuł 36 (2)

Dostęp do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym

Unia uznaje i szanuje dostęp do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym,

przewidziany w ustawodawstwach i praktykach krajowych, zgodnie z Konstytucją, w celu wspierania

spójności społecznej i terytorialnej Unii.

Wyjaśnienie

Artykuł ten jest całkowicie zgodny z artykułem III-122 Konstytucji i nie tworzy żadnego nowego prawa. Określa

jedynie zasadę poszanowania Unii dla dostępu do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym,

przewidzianą przez przepisy krajowe, jeżeli przepisy te są zgodne z prawem Unii.

Artykuł 37 (3)

Ochrona środowiska

Wysoki poziom ochrony środowiska i poprawa jego jakości muszą być zintegrowane z politykami

Unii i zapewnione zgodnie z zasadą stałego rozwoju.

Wyjaśnienie

Zasada określona w tym artykule została oparta na artykułach 2, 6 i 174 Traktatu WE, obecnie zastąpionych artykułem

I-3 ustęp 3 i artykułami III-119 i III-233 Konstytucji.

Zasada ta wywodzi się także z postanowień niektórych konstytucji krajowych.

16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/445

(1) Artykuł II-95 Konstytucji.

(2) Artykuł II-96 Konstytucji.

(3) Artykuł II-97 Konstytucji.


Artykuł 38 (1)

Ochrona konsumentów

Zapewnia się wysoki poziom ochrony konsumentów w politykach Unii.

Wyjaśnienie

Zasady określone w tym artykule zostały oparte na artykule 153 Traktatu WE, obecnie zastąpionego artykułem III-235

Konstytucji.

TYTUŁ V

PRAWA OBYWATELSKIE

Artykuł 39 (2)

Prawo głosowania i kandydowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego

1. Każdy obywatel Unii ma prawo głosowania i kandydowania w wyborach do Parlamentu

Europejskiego w Państwie Członkowskim, w którym ma miejsce zamieszkania, na takich samych

zasadach jak obywatele tego Państwa.

2. Członkowie Parlamentu Europejskiego są wybierani w powszechnych wyborach bezpośrednich,

w głosowaniu wolnym i tajnym.

Wyjaśnienie

Artykuł 39 (2) ma zastosowanie na warunkach przewidzianych w częściach I i III Konstytucji, zgodnie z artykułem 52

ustęp 2 Karty (3). Artykuł 39 ustęp 1 (2) odpowiada prawu zagwarantowanemu w artykule I-10 ustęp 2 Konstytucji

(zob. także podstawa prawna w artykule III-126 dla przyjęcia ustaleń dotyczących wykonywania tego prawa), a ustęp 2

tego artykułu odpowiada artykułowi I-20 ustęp 2 Konstytucji. Artykuł 39 ustęp 2 (2) przejmuje podstawowe zasady

systemu wyborczego stosowane w państwach demokratycznych.

Artykuł 40 (4)

Prawo głosowania i kandydowania w wyborach lokalnych

Każdy obywatel Unii ma prawo głosowania i kandydowania w wyborach do władz lokalnych w

Państwie Członkowskim, w którym ma miejsce zamieszkania, na takich samych zasadach jak

obywatele tego Państwa.

C 310/446 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004

(1) Artykuł II-98 Konstytucji.

(2) Artykuł II-99 Konstytucji.

(3) Artykuł II-112 ustęp 2 Konstytucji.

(4) Artykuł II-100 Konstytucji.


Wyjaśnienie

Artykuł ten odpowiada prawu zagwarantowanemu na mocy artykułu I-10 ustęp 2 Konstytucji (zob. także podstawa

prawna w artykule III-126 dla przyjęcia szczegółowych ustaleń dotyczących wykonywania tego prawa). Zgodnie z

artykułem 52 ustęp 2 (1) Karty, ma on zastosowanie na warunkach określonych w tych artykułach w częściach I i III

Konstytucji.

Artykuł 41 (2)

Prawo do dobrej administracji

1. Każda osoba ma prawo do bezstronnego i sprawiedliwego rozpatrzenia jej sprawy w rozsądnym

terminie przez instytucje, organy i jednostki organizacyjne Unii.

2. Prawo to obejmuje:

a) prawo każdej osoby do bycia wysłuchaną, zanim zostaną podjęte indywidualne środki mogące

negatywnie wpłynąć na jej sytuację,

b) prawo każdej osoby do dostępu do akt jej sprawy, z zastrzeżeniem poszanowania uprawnionych

interesów poufności oraz tajemnicy zawodowej i handlowej,

c) obowiązek administracji uzasadniania swoich decyzji.

3. Każda osoba ma prawo domagania się od Unii naprawienia, zgodnie z zasadami ogólnymi

wspólnymi dla praw Państw Członkowskich, szkody wyrządzonej przez instytucje lub ich

pracowników przy wykonywaniu ich funkcji.

4. Każda osoba może zwrócić się pisemnie do instytucji Unii w jednym z języków Konstytucji i

musi otrzymać odpowiedź w tym samym języku.

Wyjaśnienie

Artykuł 41 (2) jest oparty na istnieniu Unii jako podmiotu dla państwa prawnego, którego charakterystyka została

opracowana w orzecznictwie, które określa, między innymi, dobrą administrację jako podstawową zasadę prawa (zob.

m. in.: wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 31 marca 1992 r. w sprawie C-255/90 P Burban, Zb. Orz. str. I-2253,

oraz wyroki Sądu Pierwszej Instancji z dnia 18 września 1995 r. w sprawie T-167/94 Nölle, Zb. Orz. str. II-2589, i z

dnia 9 lipca 1999 r. w sprawie T-231/97 New Europe Consulting i inni, Zb. Orz. str. II-2403). Brzmienie tego prawa

zawarte w pierwszych dwóch akapitach wynika z orzecznictwa (wyroki Trybunału Sprawiedliwości z dnia

15 października 1987 r. w sprawie 222/86 Heylens, Zb. Orz. str. 4097, pkt 15; z dnia 18 października 1989 r. w

sprawie 374/87 Orkem, Zb. Orz. str. 3283; z dnia 21 listopada 1991 r. w sprawie C-269/90 TU München, Zb. Orz.

str. I-5469, oraz wyroki Sądu Pierwszej Instancji z dnia 6 grudnia 1994 r. w sprawie T-450/93 Lisrestal, Zb. Orz.

str. II-1177, z dnia 18 września 1995 r. w sprawie T-167/94 Nölle, Zb. Orz. str. II-258), a brzmienie dotyczące

obowiązku uzasadniania decyzji pochodzi z artykułu 253 Traktatu WE, zastąpionego obecnie artykułem I-38 ustęp 2

Konstytucji (zob. także podstawa prawna w artykule III-398 Konstytucji dla przyjmowania ustawodawstwa celem

otwartej, skutecznej i niezależnej administracji europejskiej).

16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/447

(1) Artykuł II-112 ustęp 2 Konstytucji.

(2) Artykuł II-101 Konstytucji.


Ustęp 3 odtwarza prawo obecnie zagwarantowane na mocy artykułu III-431 Konstytucji. Ustęp 4 odtwarza prawo

obecnie zagwarantowane na mocy artykułów I-10 ustęp 2 lit. d) i III-129 Konstytucji. Zgodnie z artykułem 52 ustęp

2 (1) Karty, prawa te mają być stosowane na warunkach i w granicach określonych w części III Konstytucji.

Prawo do skutecznego środka prawnego, które stanowi istotny aspekt tej kwestii, jest zagwarantowane w artykule 47

niniejszej Karty (2).

Artykuł 42 (3)

Prawo dostępu do dokumentów

Każdy obywatel Unii i każda osoba fizyczna lub prawna mająca miejsce zamieszkania lub statutową

siedzibę w Państwie Członkowskim, ma prawo dostępu do dokumentów instytucji, organów,

urzędów i jednostek organizacyjnych Unii, niezależnie od ich formy.

Wyjaśnienie

Prawo zagwarantowane w tym artykule zostało przejęte z artykułu 255 Traktatu WE, na podstawie którego następnie

przyjęto rozporządzenie 1049/2001. Konwent Europejski rozszerzył to prawo na dokumenty instytucji, organów i

jednostek organizacyjnych, niezależnie od ich formy, zob. artykuł I-50 ustęp 3 Konstytucji. Zgodnie z artykułem 52

ustęp 2 Karty (1), prawo dostępu do dokumentów jest wykonywane na warunkach i w granicach określonych w

artykułach 50 ustęp 3 i III-399 Konstytucji.

Artykuł 43 (4)

Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich

Każdy obywatel Unii i każda osoba fizyczna lub prawna mająca miejsce zamieszkania lub statutową

siedzibę w Państwie Członkowskim ma prawo zwracać się do Europejskiego Rzecznika Praw

Obywatelskich w przypadkach niewłaściwego administrowania w działaniach instytucji, organów,

urzędów i jednostek organizacyjnych Unii, z wyłączeniem Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej wykonującego swoje funkcje sądowe.

Wyjaśnienie

Prawo zagwarantowane w tym artykule to prawo zagwarantowane na mocy artykułów I-10 i III-335 Konstytucji.

Zgodnie z artykułem 52 ustęp 2 (1) Karty, ma ono zastosowanie na warunkach określonych w tych dwóch artykułach.

C 310/448 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004

(1) Artykuł II-112 ustęp 2 Konstytucji.

(2) Artykuł II-107 Konstytucji.

(3) Artykuł II 102 Konstytucji.

(4) Artykuł II-103 Konstytucji.


Artykuł 44 (1)

Prawo petycji

Każdy obywatel Unii i każda osoba fizyczna lub prawna mająca miejsce zamieszkania lub statutową

siedzibę w Państwie Członkowskim mają prawo petycji do Parlamentu Europejskiego.

Wyjaśnienie

Prawo zagwarantowane w tym artykule to prawo zagwarantowane na mocy artykułów I-10 i III-334 Konstytucji.

Zgodnie z artykułem 52 ustęp 2 (2), ma ono zastosowanie na warunkach określonych w tych dwóch artykułach.

Artykuł 45 (3)

Swoboda przemieszczania się i pobytu

1. Każdy obywatel Unii ma prawo do swobodnego przemieszczania się i przebywania na

terytorium Państw Członkowskich.

2. Swoboda przemieszczania się i pobytu może zostać przyznana, zgodnie z Konstytucją,

obywatelom państw trzecich przebywającym legalnie na terytorium Państwa Członkowskiego.

Wyjaśnienie

Prawo zagwarantowane w ustępie 1 to prawo zagwarantowane w artykule I-10 ustęp 2 lit. a) Konstytucji (zob. także

podstawa prawna w artykule III-125 i wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 17 września 2002 r. w sprawie C-413/

99 Baumbast, Zb. Orz. str. 709). Zgodnie z artykułem 52 ustęp 2 (2), ma ono zastosowanie na warunkach i w granicach

określonych w części III Konstytucji.

Ustęp 2 odnosi się do uprawnienia przyznanego Unii na mocy artykułów III-265III-267 Konstytucji. W związku z

tym, przyznanie tego prawa jest uzależnione od instytucji wykonujących to uprawnienie.

Artykuł 46 (4)

Opieka dyplomatyczna i konsularna

Każdy obywatel Unii korzysta na terytorium państwa trzeciego, w którym Państwo Członkowskie,

którego jest obywatelem, nie ma swojego przedstawicielstwa, z ochrony dyplomatycznej i

konsularnej każdego z pozostałych Państw Członkowskich na takich samych warunkach jak

obywatele tego państwa.

16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/449

(1) Artykuł II-104 Konstytucji.

(2) Artykuł II-112 ustęp 2 Konstytucji.

(3) Artykuł II-105 Konstytucji.

(4) Artykuł II-106 Konstytucji.


Wyjaśnienie

Prawo zagwarantowane w tym artykule to prawo zagwarantowane na mocy artykułu I-10 Konstytucji; zob. także

podstawa prawna w artykule III-127. Zgodnie z artykułem 52 ustęp 2 (1), prawo to ma zastosowanie na warunkach

określonych w tych artykułach.

TYTUŁ VI

WYMIAR SPRAWIEDLIWOŚCI

Artykuł 47 (2)

Prawo do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu

Każda osoba, której prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma

prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi w

niniejszym artykule.

Każda osoba ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jej sprawy w rozsądnym terminie

przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy. Każda osoba ma

możliwość uzyskania porady prawnej, skorzystania z pomocy obrońcy i przedstawiciela.

Pomoc prawna jest udzielana osobom, które nie posiadają wystarczających środków, w zakresie, w

jakim jest ona konieczna dla zapewnienia skutecznego dostępu do wymiaru sprawiedliwości.

Wyjaśnienie

Akapit pierwszy został oparty na artykule 13 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych

wolności:

Każdy, kogo prawa i wolności zawarte w niniejszej Konwencji zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka

odwoławczego do właściwego organu Państwowego, także wówczas, gdy naruszenia dokonały osoby wykonujące

swoje funkcje urzędowe..

Jednakże w prawie Unii ochrona jest bardziej rozległa, ponieważ gwarantuje prawo do skutecznego środka prawnego

przed sądem. Trybunał Sprawiedliwości potwierdził to prawo w swoim wyroku z dnia 15 maja 1986 r. jako ogólną

zasadę prawa Unii (sprawa 222/84 Johnston, Zb. Orz. str. 1651; zob. także wyroki z dnia 15 października 1987 r. w

sprawie 222/86 Heylens, Zb. Orz. str. 4097 oraz z dnia 3 grudnia 1992 r. w sprawie C-97/91 Borelli, Zb. Orz.

str. I-6313). W opinii Trybunału ta ogólna zasada prawa Unii ma także zastosowanie do Państw Członkowskich

wykonujących prawo Unii. Włączenie tego orzeczenia do Karty nie miało na celu zmiany systemu kontroli sądowej

przewidzianej w Traktatach, w szczególności zasad odnoszących się do dopuszczalności bezpośrednich działań przed

Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Konwent Europejski zbadał system kontroli sądowej Unii, w tym zasady

dopuszczalności i potwierdził je, zmieniając jednak niektóre aspekty, co zostało odzwierciedlone w artykułach III-353

III-381 Konstytucji, a w szczególności w artykule III-365 ustęp 4. Artykuł 47 (2) ma zastosowanie do instytucji Unii i

Państw Członkowskich przy wykonywaniu przez nie prawa Unii; ma on zastosowanie w odniesieniu do wszystkich

zagwarantowanych praw Unii.

C 310/450 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004

(1) Artykuł II-112 ustęp 2 Konstytucji.

(2) Artykuł II-107 Konstytucji.


Akapit drugi odpowiada artykułowi 6 ustęp 1 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych

wolności w brzmieniu:

Każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły

lub bezstronny sąd ustanowiony ustawą, przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym

albo o zasadności każdego oskarżenia w wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej. Postępowanie przed sądem jest

jawne, jednak prasa i publiczność mogą być wyłączone z całości lub części rozprawy sądowej ze względów

obyczajowych, z uwagi na porządek publiczny lub bezpieczeństwo państwowe w społeczeństwie demokratycznym, gdy

wymaga tego dobro małoletnich lub służy to ochronie życia prywatnego stron, albo też w okolicznościach

szczególnych, w granicach uznanych przez sąd za bezwzględnie konieczne, kiedy jawność mogłaby przynieść szkodę

interesom wymiaru sprawiedliwości.

W prawie Unii prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy nie jest ograniczone do spraw odnoszących się do praw i

obowiązków o charakterze cywilnym. Jest to jedna z konsekwencji faktu, że Unia jest wspólnotą opartą na państwie

prawnym, zgodnie z wyrokiem Trybunału w sprawie 294/83, Les Verts” przeciwko Parlamentowi Europejskiemu

(wyrok z dnia 23 kwietnia 1986 r., Zb. Orz. str. 1339). Niemniej jednak, z wyjątkiem zakresu stosowania, gwarancje

przyznane przez europejską Konwencję o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, mają zastosowanie w

podobny sposób w Unii.

Wodniesieniu do akapitu trzeciego należy zwrócić uwagę, że zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka, należy ustanowić przepis w celu zapewnienia pomocy prawnej, ponieważ przy braku takiej pomocy

niemożliwe jest zapewnienie skutecznego środka prawnego (wyrok ETPC z dnia 9.10.1979, Airey, seria A, tom 32, 11).

Istnieje także system pomocy prawnej w odniesieniu do spraw wnoszonych do Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej.

Artykuł 48 (1)

Domniemanie niewinności i prawo do obrony

1. Każdego oskarżonego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona

zgodnie z prawem.

2. Każdemu oskarżonemu gwarantuje się poszanowanie prawa do obrony.

Wyjaśnienie

Artykuł 48 (1) jest taki sam jak artykuł 6 ustępy 2 i 3 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i

podstawowych wolności w brzmieniu:

2. Każdego oskarżonego o popełnienie czynu zagrożonego karą uważa się za niewinnego do czasu udowodnienia mu

winy zgodnie z ustawą.

3. Każdy oskarżony o popełnienie czynu zagrożonego karą ma co najmniej prawo do:

a) niezwłocznego otrzymania szczegółowej informacji w języku dla niego zrozumiałym o istocie i przyczynie

skierowanego przeciwko niemu oskarżenia,

b) posiadania odpowiedniego czasu i możliwości do przygotowania obrony,

16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/451

(1) Artykuł II-108 Konstytucji.


c) bronienia się osobiście lub przez ustanowionego przez siebie obrońcę, a jeśli nie ma wystarczających środków na

pokrycie kosztów obrony, do bezpłatnego korzystania z pomocy obrońcy wyznaczonego z urzędu, gdy wymaga

tego dobro wymiaru sprawiedliwości,

d) przesłuchania lub spowodowania przesłuchania świadków oskarżenia oraz żądania obecności i przesłuchania

świadków obrony na takich samych warunkach jak świadków oskarżenia,

e) korzystania z bezpłatnej pomocy tłumacza, jeżeli nie rozumie lub nie mówi językiem używanym w sądzie..

Zgodnie z artykułem 52 ustęp 3 (1), prawo to ma takie samo znaczenie i zakres jak prawo zagwarantowane przez

europejską Konwencję o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Artykuł 49 (2)

Zasady legalności oraz proporcjonalności czynów zabronionych pod groźbą kary i kar

1. Nikt nie może zostać skazany za popełnienie czynu polegającego na działaniu lub zaniechaniu,

który według prawa krajowego lub prawa międzynarodowego nie stanowił czynu zabronionego pod

groźbą kary w czasie jego popełnienia. Nie wymierza się również kary surowszej od tej, którą można

było wymierzyć w czasie, gdy czyn zabroniony pod groźbą kary został popełniony. Jeśli ustawa,

która weszła w życie po popełnieniu czynu zabronionego pod groźbą kary, przewiduje karę

łagodniejszą, ta właśnie kara ma zastosowanie.

2. Niniejszy artykuł nie stanowi przeszkody w sądzeniu i karaniu osoby za działanie lub

zaniechanie, które w czasie, gdy miało miejsce, stanowiło czyn zabroniony pod groźbą kary, zgodnie

z ogólnymi zasadami uznanymi przez wspólnotę narodów.

3. Surowość kar nie może być nieproporcjonalna w stosunku do czynu zabronionego pod groźbą

kary.

Wyjaśnienie

Artykuł ten odtwarza klasyczną regułę dotyczącą niedziałania wstecz przepisów prawnych i sankcji karnych. Do

artykułu dodano zasadę o działaniu wstecz prawa karnego o łagodniejszym charakterze, która istnieje w wielu

Państwach Członkowskich i która jest zawarta w artykule 15 Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych.

Artykuł 7 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności brzmi:

1. Nikt nie może być uznany za winnego popełnienia czynu polegającego na działaniu lub zaniechaniu działania,

który według prawa wewnętrznego lub międzynarodowego nie stanowił czynu zagrożonego karą w czasie jego

popełnienia. Nie będzie również wymierzona kara surowsza od tej, którą można było wymierzyć w czasie, gdy

czyn zagrożony karą został popełniony.

2. Niniejszy artykuł nie stanowi przeszkody w sądzeniu i karaniu osoby winnej działania lub zaniechania, które w

czasie popełnienia stanowiły czyn zagrożony karą według ogólnych zasad uznanych przez narody cywilizowane..

C 310/452 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004

(1) Artykuł II-112 ustęp 3 Konstytucji.

(2) Artykuł II-109 Konstytucji.


W ustępie 2 odniesienie do narodów cywilizowanych” zostało skreślone; nie zmienia to znaczenia tego ustępu,

który odnosi się w szczególności do zbrodni przeciwko ludzkości. Zgodnie z artykułem 52 ustęp 3(1),

zagwarantowane prawo ma w związku z tym takie samo znaczenie i zakres jak prawo zagwarantowane przez

europejską Konwencję o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Ustęp 3 przejmuje ogólną zasadę proporcjonalności między karami a przestępstwami, która jest zawarta we

wspólnych tradycjach konstytucyjnych Państw Członkowskich i w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości

Wspólnot.

Artykuł 50 (2)

Zakaz ponownego sądzenia lub karania w postępowaniu karnym za ten sam czyn

zabroniony pod groźbą kary

Nikt nie może być ponownie sądzony lub ukarany w postępowaniu karnym za ten sam czyn

zabroniony pod groźbą kary, w odniesieniu do którego zgodnie z ustawą został już uprzednio

uniewinniony lub za który został uprzednio skazany prawomocnym wyrokiem na terytorium Unii.

Wyjaśnienie

Artykuł 4 Protokołu nr 7 do europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności brzmi:

1. Nikt nie może być ponownie sądzony lub ukarany w postępowaniu przed sądem tego samego państwa za

przestępstwo, za które został uprzednio skazany prawomocnym wyrokiem lub uniewinniony zgodnie z ustawą i

zasadami postępowania karnego tego państwa.

2. Postanowienia poprzedniego ustępu nie stoją na przeszkodzie wznowieniu postępowania zgodnie z ustawą i

zasadami postępowania karnego danego państwa, jeśli zaistnieją nowe lub nowo ujawnione fakty lub jeśli w

poprzednim postępowaniu dopuszczono się rażącego uchybienia, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

3. Żadne z postanowień niniejszego artykułu nie może być uchylone na podstawie artykułu 15 konwencji..

Zasada „non bis in idem” ma zastosowanie w prawie Unii (zob., wśród wielu orzeczeń, wyrok z dnia 5 maja 1996 r. w

sprawach 18/65 i 36/65, Gutmann przeciwko Komisji, Zb. Orz. str. 150, oraz w niedawnej sprawie wyrok Trybunału z

dnia 20 kwietnia 1999 r. w sprawach połączonych T-305/94 i inni oraz Limburgse Vinyl Maatschappij NV przeciwko

Komisji, Zb. Orz. str. II-931). Zasada zakazująca kumulacji odnosi się do dwóch kar tego samego rodzaju, w zakresie

prawa karnego.

Zgodnie z artykułem 50 (2), zasada non bis in idem” ma zastosowanie nie tylko w ramach orzecznictwa jednego

państwa ale także między orzecznictwem kilku Państw Członkowskich. Odpowiada to dorobkowi prawa Unii; zob.

artykuły 5458 Konwencji wykonawczej do Układu z Schengen i wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 11 lutego

2003 r. w sprawie C-187/01 Gözütok (dotychczas nieopublikowany), artykuł 7 Konwencji w sprawie ochrony

interesów finansowych Wspólnot i artykuł 10 Konwencji w sprawie zwalczania korupcji. Bardzo ograniczone wyjątki

zawarte w tych konwencjach zezwalające Państwom Członkowskim na odstępstwa od zasady non bis in idem” są

objęte klauzulą horyzontalną w artykule 52 ustęp 1 (3), dotyczącą ograniczeń. W przypadku sytuacji określonych w

artykule 4 Protokołu nr 7, a mianowicie w przypadku stosowania zasady w tym samym Państwie Członkowskim,

gwarantowane prawo ma takie samo znaczenie i zakres, jak odpowiadające mu prawo w europejskiej Konwencji o

ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/453

(1) Artykuł II-112 ustęp 3 Konstytucji.

(2) Artykuł II-110 Konstytucji.

(3) Artykuł II-112 ustęp 1 Konstytucji.


TYTUŁ VII

POSTANOWIENIA OGÓLNE DOTYCZĄCE WYKŁADNI I STOSOWANIA KARTY

Artykuł 51 (1)

Zakres stosowania

1. Postanowienia niniejszej Karty mają zastosowanie do instytucji, organów i jednostek

organizacyjnych Unii w poszanowaniu zasady pomocniczości oraz do Państw Członkowskich

wyłącznie w zakresie, w jakim wdrażają one prawo Unii. Państwa te szanują zatem prawa,

przestrzegają zasad i popierają ich stosowanie zgodnie ze swymi odpowiednimi uprawnieniami i w

poszanowaniu granic kompetencji Unii powierzonych jej w innych częściach Konstytucji.

2. Niniejsza Karta nie rozszerza zakresu stosowania prawa Unii poza kompetencje Unii nie

ustanawia nowych kompetencji lub zadań dla Unii ani nie zmienia kompetencji i zadań określonych

w innych częściach Konstytucji.

Wyjaśnienie

Celem artykułu 51(1) jest określenie zakresu stosowania Karty. Dąży do wyraźnego określenia, że Karta ma

zastosowanie przede wszystkim do instytucji i organów Unii, zgodnie z zasadą pomocniczości. Postanowienie to

zostało opracowane z poszanowaniem artykułu 6 ustęp 2 Traktatu o Unii Europejskiej, który zobowiązał Unię do

przestrzegania praw podstawowych, oraz z poszanowaniem mandatu nadanego przez Radę Europejską w Kolonii.

Określenie instytucje” jest zawarte w części I Konstytucji. Określenie organy i jednostki organizacyjne” jest zwykle

używane w Konstytucji dla określenia wszystkich władz ustanowionych na mocy Konstytucji lub prawodawstwa

wtórnego (zob. np. artykuł I-50 lub I-51 Konstytucji).

W odniesieniu do Państw Członkowskich, z orzecznictwa Trybunału wynika niewątpliwie, że wymóg poszanowania

praw podstawowych określonych w kontekście Unii jest wiążący dla Państw Członkowskich wyłącznie wtedy, gdy

działają one w zakresie stosowania prawa Unii (wyrok z dnia 13 lipca 1989 r. w sprawie 5/88 Wachauf, Zb. Orz.

str. 2609; wyrok z dnia 18 czerwca 1991 r., ERT, Zb. Orz. str. I-2925); wyrok z dnia 18 grudnia 1997 r. w sprawie

C-309/96 Annibaldi, Zb. Orz. str. I-7493). W ostatnim czasie Trybunał Sprawiedliwości potwierdził to orzecznictwo

w następujący sposób: Ponadto należy pamiętać, że wymogi wynikające z ochrony praw podstawowych w ramach

wspólnotowego porządku prawnego są wiążące także dla Państw Członkowskich w zakresie, w jakim wykonują one

regulacje wspólnotowe...(wyrok z dnia 13 kwietnia 2000 r w sprawie C-292/97, Zb. Orz. str. 2737, pkt 37).

Oczywiście zasada ta, zawarta w niniejszej Karcie, ma zastosowanie do władz centralnych oraz do organów

regionalnych i lokalnych, a także do organizacji publicznych, w przypadku gdy wykonują prawo Unii.

Ustęp 2, w powiązaniu ze zdaniem drugim ustępu 1, potwierdza, że skutkiem Karty nie może być rozszerzenie

kompetencji i zadań, które pozostałe części Konstytucji powierzają Unii. Należy w wyraźny sposób zaznaczyć logiczne

konsekwencje wynikające z zasady pomocniczości i z faktu, że Unia ma wyłącznie te prawa, które zostały jej

powierzone. Prawa podstawowe zagwarantowane w Unii nie mają innych skutków niż te wynikające z uprawnień

określonych w częściach I i III Konstytucji. W związku z tym, zgodnie ze zdaniem drugim ustępu 1, obowiązek

instytucji Unii do popierania zasad określonych w Karcie, może powstać jedynie w granicach tych uprawnień.

C 310/454 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004

(1) Artykuł II-111 Konstytucji.


Ustęp 2 potwierdza także, że skutkiem Karty nie może być rozszerzenie zakresu stosowania prawa Unii poza

uprawnienia Unii ustanowione w pozostałych częściach Konstytucji. Trybunał Sprawiedliwości określił już tę zasadę z

poszanowaniem praw podstawowych uznanych jako część prawa Unii (wyrok z dnia 17 lutego 1998 r. w sprawie

C-249/96 Grant, Zb. Orz. str. I-621, pkt 45). Zgodnie z tą zasadą, oczywiste jest, że włączenie Karty do Konstytucji nie

może być rozumiane jako rozszerzenie zakresu działań Państw Członkowskich uważanych za wykonywanie prawa

Unii” (w rozumieniu ustępu 1 i powyższego orzecznictwa).

Artykuł 52 (1)

Zakres i wykładnia praw i zasad

1. Wszelkie ograniczenia w korzystaniu z praw i wolności uznanych w niniejszej Karcie muszą być

przewidziane ustawą i szanować istotę tych praw i wolności. Z zastrzeżeniem zasady

proporcjonalności, ograniczenia mogą być wprowadzone wyłącznie wtedy, gdy są konieczne i

rzeczywiście odpowiadają celom interesu ogólnego uznawanym przez Unię lub potrzebom ochrony

praw i wolności innych osób.

2. Prawa uznane w niniejszej Karcie, które są przedmiotem postanowień innych części Konstytucji,

są wykonywane na warunkach i w granicach w niej określonych.

3. W zakresie, w jakim niniejsza Karta zawiera prawa, które odpowiadają prawom zagwarantowanym

w europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, ich

znaczenie i zakres są takie same jak praw ustanowionych przez tę Konwencję. Niniejsze

postanowienie nie stanowi przeszkody, aby prawo Unii przyznawało szerszą ochronę.

4. W zakresie, w jakim niniejsza Karta uznaje prawa podstawowe, wynikające ze wspólnych tradycji

konstytucyjnych Państw Członkowskich, prawa te interpretuje się zgodnie z tymi tradycjami.

5. Postanowienia niniejszej Karty zawierające zasady mogą być wprowadzane w życie przez akty

ustawodawcze i wykonawcze przyjmowane przez instytucje, organy i jednostki organizacyjne Unii

oraz przez akty Państw Członkowskich, jeśli stanowią wykonanie prawa Unii, w wykonywaniu ich

odpowiednich uprawnień. Można się na nie powoływać w sądzie jedynie w celu wykładni tych aktów

i kontroli ich legalności.

6. Ustawodawstwa i praktyki krajowe uwzględnia się w pełni, jak przewiduje to niniejsza Karta.

7. Wyjaśnienia sporządzone w celu wskazania wykładni Karty Praw Podstawowych są należycie

uwzględniane przez sądy Unii i Państw Członkowskich.

16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/455

(1) Artykuł II-112 Konstytucji.


Wyjaśnienie

Celem artykułu 52 (1) jest określenie zakresu praw i zasad Karty oraz ustanowienie reguł ich interpretacji. Ustęp 1

dotyczy ustaleń określających ograniczenia praw. Użyte określenie wywodzi się z orzecznictwa Trybunału

Sprawiedliwości: zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, wykonywanie praw podstawowych może

podlegać ograniczeniom, w szczególności w kontekście wspólnej organizacji rynku, pod warunkiem że ograniczenia te

rzeczywiście odpowiadają celom interesu ogólnego, do osiągnięcia których dąży Wspólnota, i nie wpływają, względem

takiego celu, na podważenie samej istoty tych praw, w sposób nieproporcjonalny i niemożliwy do zaakceptowania

(wyrok z dnia 13 kwietnia 2000 r. w sprawie C-292/97 pkt 45). Odniesienie do interesów ogólnych uznanych przez

Unię obejmuje zarówno cele wymienione powyżej w artykule I-2 Konstytucji, jak i inne interesy chronione

postanowieniami szczególnymi Konstytucji, takimi jak artykuł I-5 ustęp 1, artykuł III-133 ustęp 3 i artykuły III-154, III-

436.

Ustęp 2 odnosi się do praw, które zostały już wyraźnie zagwarantowane w Traktacie ustanawiającym Wspólnotę

Europejską oraz zostały uznane w Karcie i które są obecnie zawarte w innych częściach Konstytucji (w szczególności

prawa wynikające z obywatelstwa Unii). Wyjaśnia, że takie prawa nadal podlegają warunkom i ograniczeniom

stosowanym w prawie Unii stanowiącym ich podstawę, a które zostały obecnie zawarte w częściach I i III Konstytucji.

Karta nie zmienia systemu praw powierzonych na mocy Traktatu WE, a obecnie odtworzonych w częściach I i III

Konstytucji.

Ustęp 3 ma na celu zapewnienie koniecznej spójności między Kartą a europejską Konwencją o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności poprzez ustanowienie zasady, że w zakresie, w jakim prawa zawarte w niniejszej

Karcie odpowiadają także prawom zagwarantowanym w europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i

podstawowych wolności, znaczenie i zakres tych praw, w tym dopuszczalnych ograniczeń, są takie same jak te, które

przewiduje europejska Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Oznacza to w szczególności,

że ustawodawca przy określaniu ograniczeń do tych praw musi spełniać takie normy, jakie są określone na mocy

ustaleń dotyczących szczegółowych ograniczeń zawartych w europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i

podstawowych wolności, które są w związku z tym stosowane w odniesieniu do praw objętych tym ustępem. Nie ma to

negatywnego wpływu na autonomię prawa Unii i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Odniesienie do europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności obejmuje zarówno

konwencję, jak i jej protokoły. Znaczenie i zakres praw gwarantowanych są określone nie tylko w tych instrumentach,

ale także w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Zdanie ostatnie ustępu ma na celu umożliwienie zagwarantowania przez Unię bardziej rozległej ochrony. W żadnym

przypadku poziom ochrony zapewniony w Karcie nie może być niższy niż poziom zagwarantowany w europejskiej

Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Karta nie narusza możliwości Państw Członkowskich dotyczących stosowania artykułu 15 europejskiej Konwencji o

ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, pozwalającego na odstępstwa od praw zawartych w europejskiej

Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności w przypadku wojny lub innych niebezpieczeństw

publicznych zagrażających życiu narodu, kiedy podejmują one działania w dziedzinie obrony narodowej w przypadku

wojny oraz w zakresie utrzymania porządku publicznego, zgodnie z ich obowiązkami uznanymi w artykule I-5 ustęp 1

i w artykułach III-131 i III-262 Konstytucji.

Wykaz praw, które na obecnym etapie bez wpływu na zmiany w prawie, mogą być uważane za odpowiadające prawom

zawartym w europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności w rozumieniu niniejszego

ustępu znajduje się poniżej. Wykaz nie zawiera praw dodanych do praw zawartych w europejskiej Konwencji o

ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

1. Artykuły Karty, w których zarówno znaczenie, jak i zakres pokrywają się z odpowiednimi artykułami europejskiej

Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności:

artykuł 2 (2) odpowiada artykułowi 2 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych

wolności,

C 310/456 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004

(1) Artykuł II-112 Konstytucji.

(2) Artykuł II-62 Konstytucji.


artykuł 4 (1) odpowiada artykułowi 3 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych

wolności,

artykuł 5 (2) ustępy 1 i 2 odpowiada artykułowi 4 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i

podstawowych wolności,

artykuł 6 (3) odpowiada artykułowi 5 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych

wolności,

artykuł 7 (4) odpowiada artykułowi 8 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych

wolności,

artykuł 10 (5) ustęp 1 odpowiada artykułowi 9 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i

podstawowych wolności,

artykuł 11 (6) odpowiada artykułowi 10 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych

wolności, bez uszczerbku dla wszelkich ograniczeń, jakie prawo Unii może nałożyć na prawo Państw

Członkowskich do wprowadzenia procedur zezwoleń, o których mowa w zdaniu trzecim artykułu 10 ustęp 1

europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności,

artykuł 17 (7) odpowiada artykułowi 1 Protokołu dodatkowego do europejskiej Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności,

artykuł 19 (8) ustęp 1 odpowiada artykułowi 4 Protokołu dodatkowego nr 4,

artykuł 19 (8) ustęp 2 odpowiada artykułowi 3 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i

podstawowych wolności w wykładni Europejskiego Trybunału Praw Człowieka,

artykuł 48 (9) odpowiada artykułowi 6 ustępy 2 i 3 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i

podstawowych wolności,

artykuł 49 (10) ustępy 1 (z wyjątkiem ostatniego zdania) i 2 odpowiada artykułowi 7 europejskiej Konwencji o

ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

2. Artykuły, których znaczenie jest to samo co w odpowiednich artykułach europejskiej Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności, ale których zakres jest szerszy:

artykuł 9 (11) obejmuje te same dziedziny co artykuł 12 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i

podstawowych wolności, ale jego zakres może zostać rozszerzony na inne formy małżeństwa, jeżeli takie są

zawarte w ustawodawstwie krajowym,

16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/457

(1) Artykuł II-64 Konstytucji.

(2) Artykuł II-65 Konstytucji.

(3) Artykuł II-66 Konstytucji.

(4) Artykuł II-67 Konstytucji.

(5) Artykuł II-70 Konstytucji.

(6) Artykuł II-71 Konstytucji.

(7) Artykuł II-77 Konstytucji.

(8) Artykuł II-79 Konstytucji.

(9) Artykuł II-108 Konstytucji.

(10) Artykuł II-109 Konstytucji.

(11) Artykuł II-69 Konstytucji.


artykuł 12 (1) ustęp 1 odpowiada artykułowi 11 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i

podstawowych wolności, ale jego zakres jest rozszerzony do poziomu Unii Europejskiej,

artykuł 14 (2) ustęp 1 odpowiada artykułowi 2 Protokołu dodatkowego do europejskiej Konwencji o ochronie

praw człowieka i podstawowych wolności, ale jego zakres jest rozszerzony w taki sposób, by obejmował

dostęp do kształcenia zawodowego i ustawicznego,

artykuł 14 (2) ustęp 3 odpowiada artykułowi 2 Protokołu do europejskiej Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności w odniesieniu do praw rodziców,

artykuł 47 (3) ustępy 2 i 3 odpowiada artykułowi 6 ustęp 1 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka

i podstawowych wolności, ale ograniczenie dotyczące określenia praw i obowiązków o charakterze cywilnym

lub oskarżenia w zakresie prawa karnego nie ma zastosowania do prawa Unii i jego wykonania,

artykuł 50 (4) odpowiada artykułowi 4 Protokołu nr 7 do europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i

podstawowych wolności, ale jego zakres jest rozszerzony na poziom Unii Europejskiej między sądami Państw

Członkowskich,

Ponadto obywatele Unii Europejskiej nie mogą być uważani za cudzoziemców w zakresie stosowania prawa

Unii, w związku z zakazem wszelkiej dyskryminacji ze względu na przynależność państwową. W związku z

tym, ograniczenia przewidziane w artykule 16 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i

podstawowych wolności dotyczące praw cudzoziemców nie mają do nich zastosowania w tym kontekście.

Zasada wykładni zawarta w ustępie 4 została oparta na brzmieniu artykułu 6 ustęp 2 Traktatu o Unii Europejskiej

(zob. obecne brzmienie artykułu I-9 ustęp 3 Konstytucji) i należycie uwzględnia podejście Trybunału

Sprawiedliwości do wspólnych tradycji konstytucyjnych (np. wyrok z dnia 13 grudnia 1979 r. w sprawie 44/79

Hauer, Zb. Orz. str. 3727; wyrok z dnia 18 maja 1982 r. w sprawie 155/79, AM&S, Zb. Orz. str. 1575). Zgodnie z

tą zasadą, a nie ze sztywnym podejściem najniższego wspólnego mianownika, takie prawa zawarte w Karcie

powinny być interpretowane w sposób zapewniający wysoki poziom ochrony, odpowiedni dla prawa Unii i

zgodny ze wspólnymi tradycjami konstytucyjnymi.

Ustęp 5 wyjaśnia rozróżnienie między prawami” a „zasadami” określonymi w Karcie. Zgodnie z tym

rozróżnieniem, respektuje się prawa subiektywne, a zasad przestrzega (artykuł 51 ustęp 1 (5)). Zasady mogą być

wykonywane poprzez akty ustawodawcze lub wykonawcze (przyjęte przez Unię zgodnie z jej uprawnieniami oraz

Państwa Członkowskie jedynie gdy wykonują prawo Unii); stają się one istotne dla trybunałów jedynie wtedy, gdy

akty takie są interpretowane lub poddawane przeglądowi. Nie stanowią one podstawy do żadnych praw

bezpośrednich do podejmowania działań pozytywnych przez instytucje Unii lub władze Państw Członkowskich.

Jest to spójne zarówno z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości (zob. w szczególności orzecznictwo w

sprawie zasady ostrożnościw artykule 174 ustęp 2 Traktatu WE (zastąpionego artykułem III-233 Konstytucji):

wyrok Sądu Pierwszej Instancji z dnia 11 września 2002 r. w sprawie T-13/99, Pfizer przeciwko Radzie, z licznymi

odniesieniami do wcześniejszego orzecznictwa; oraz zestaw wyroków w sprawie artykułu 33 (dawny artykuł 39) w

sprawie zasad prawa rolnego, np. wyrok Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C-265/85, Van den Berg, Zb. Orz.

str. 1155: sprawdzenie zasady stabilizacji rynku i uzasadnionych oczekiwań), jak i z podejściem stosowanym w

C 310/458 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004

(1) Artykuł II-72 Konstytucji.

(2) Artykuł II-74 Konstytucji.

(3) Artykuł II-107 Konstytucji.

(4) Artykuł II-110 Konstytucji.

(5) Artykuł II-111 Konstytucji.


systemach konstytucyjnych Państw Członkowskich względem zasad”, w szczególności w dziedzinie prawa

społecznego. Przykładowe zasady uznane w Karcie są zawarte np. w artykułach 25, 26 i 37 (1). W niektórych

przypadkach artykuł Karty może zawierać zarówno elementy prawa, jak i zasady, np. artykuły 23, 33 i 34 (2).

Ustęp 6 odnosi się do różnych artykułów Karty, które w duchu pomocniczości czynią odniesienie do krajowych

ustawodawstw i praktyk.

Artykuł 53 (3)

Poziom ochrony

Żadne z postanowień niniejszej Karty nie będzie interpretowane jako ograniczające lub naruszające

prawa człowieka i podstawowe wolności uznane, we właściwych im obszarach zastosowania, przez

prawo Unii i prawo międzynarodowe oraz konwencje międzynarodowe, których Unia lub wszystkie

Państwa Członkowskie są stronami, w szczególności przez europejską Konwencję o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności oraz przez konstytucje Państw Członkowskich.

Wyjaśnienie

Postanowienie to ma na celu utrzymanie poziomu ochrony zapewnionego obecnie w ramach ich odpowiedniego

zakresu stosowania, przez prawo Unii, prawo krajowe i międzynarodowe. W związku ze znaczeniem tego

postanowienia, w artykule została zawarta wzmianka o europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i

podstawowych wolności.

Artykuł 54 (4)

Zakaz nadużycia praw

Żadne z postanowień niniejszej Karty nie będzie interpretowane jako przyznające prawo do

podejmowania jakiejkolwiek działalności lub dokonywania jakiegokolwiek czynu zmierzającego do

zniweczenia praw i wolności uznanych w niniejszej Karcie lub ich ograniczenia w większym stopniu,

aniżeli jest to przewidziane w niniejszej Karcie.

Wyjaśnienie

Artykuł ten odpowiada artykułowi 17 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności:

Żadne z postanowień niniejszej konwencji nie może być interpretowane jako przyznanie jakiemukolwiek państwu,

grupie lub osobie prawa do podjęcia działań lub dokonania aktu zmierzającego do zniweczenia praw i wolności

wymienionych w niniejszej Konwencji albo ich ograniczenia w większym stopniu, niż to przewiduje Konwencja..

16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/459

(1) Artykuły II-85, II-86 i II-97 Konstytucji.

(2) Artykuły II-83, II-93 i II-94 Konstytucji.

(3) Artykuł II-113 Konstytucji.

(4) Artykuł II-114 Konstytucji.


13. Deklaracja odnosząca się do artykułu III-116

Konferencja wyraża zgodę, aby w swoich ogólnych wysiłkach na rzecz zniesienia nierówności

pomiędzy kobietami i mężczyznami Unia dążyła za pomocą swoich różnych polityk do zwalczania

wszelkiego rodzaju przemocy w rodzinie. Państwa Członkowskie powinny podjąć wszelkie

niezbędne środki w celu zapobiegania i karania tego rodzaju przestępstw oraz w celu wspierania i

ochrony ofiar.

14. Deklaracja odnosząca się do artykułów III-136 i III-267

Konferencja uważa, że w przypadku gdy projekt ustawy europejskiej lub europejskiej ustawy

ramowej opartej na artykule III-267 ustęp 2 naruszałby podstawowe aspekty systemu zabezpieczenia

społecznego Państwa Członkowskiego, w szczególności jego zakres stosowania, koszty lub strukturę

finansową lub miałby wpływ na równowagę finansową tego systemu, zgodnie z artykułem III-136

ustęp 2, interesy tego Państwa Członkowskiego zostaną należycie uwzględnione.

15. Deklaracja odnosząca się do artykułów III-160 i III-322

Konferencja przypomina, że poszanowanie podstawowych praw i wolności zakłada, że w

szczególności zwraca się właściwą uwagę na ochronę oraz przestrzeganie prawa zainteresowanych

osób fizycznych lub podmiotów do korzystania z gwarancji przewidzianych w ustawie. W tym celu

oraz w celu zagwarantowania dokładnej kontroli sądowej decyzji europejskich poddających osobę

fizyczną lub podmiot środkom ograniczającym, takie decyzje muszą być oparte na jasnych i

wyraźnych kryteriach. Te kryteria powinny być dostosowane do specyfiki każdego środka

ograniczającego.

16. Deklaracja odnosząca się do artykułu III-167 ustęp 2 litera c)

Konferencja stwierdza, że artykuł III-167 ustęp 2 lit. c) należy interpretować zgodnie z istniejącym

orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich i Sądu Pierwszej Instancji w

odniesieniu do możliwości stosowania postanowień odnoszących się do pomocy przyznanej

niektórym regionom Republiki Federalnej Niemiec dotkniętych podziałem Niemiec.

17. Deklaracja odnosząca się do artykułu III-184

W odniesieniu do artykułu III-184, Konferencja potwierdza, że podniesienie potencjału wzrostu i

zapewnienie zdrowej sytuacji budżetowej stanowią dwa filary, na których oparta jest polityka

gospodarcza i budżetowa Unii i Państw Członkowskich. Pakt na rzecz Stabilności i Wzrostu jest

istotnym narzędziem w realizacji tych celów.

Konferencja potwierdza swoje zaangażowanie w stosowanie postanowień odnoszących się do Paktu

na rzecz Stabilności i Wzrostu, które stanowią ramy dla wykonania koordynacji polityk budżetowych

Państw Członkowskich.

Konferencja potwierdza, że system oparty na zasadach jest najlepszą gwarancją wykonania

zobowiązań i równego traktowania we wszystkich Państwach Członkowskich.

C 310/460 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004


W tym kontekście Konferencja potwierdza również swoje zaangażowanie w wypełnianie celów

Strategii Lizbońskiej: tworzenie miejsc pracy, reformy strukturalne i spójność społeczną.

Unia ma na celu osiągnięcie zrównoważonego wzrostu gospodarczego i stabilności cen. W związku

z tym, w ramach polityk gospodarczych i budżetowych należy ustalić odpowiednie priorytety

skierowane na reformy gospodarcze, innowacje, konkurencyjność i wzmocnienie prywatnych

inwestycji oraz konsumpcji w okresach słabego wzrostu gospodarczego. Powinno to być

odzwierciedlone w kierunkach decyzji budżetowych na poziomie krajowym i na poziomie Unii, w

szczególności poprzez restrukturyzację dochodów i wydatków publicznych, przy jednoczesnym

przestrzeganiu dyscypliny budżetowej zgodnie z Konstytucją i Paktem na rzecz Stabilności i

Wzrostu.

Wyzwania budżetowe i gospodarcze stojące przed Państwami Członkowskimi podkreślają znaczenie

zdrowej polityki budżetowej w całym cyklu gospodarczym.

Konferencja zgadza się, że Państwa Członkowskie powinny aktywnie korzystać z okresów poprawy

sytuacji gospodarczej w celu konsolidacji swoich finansów publicznych i poprawy swojej sytuacji

budżetowej. Celem jest stopniowe osiągnięcie nadwyżki budżetowej w czasach wzrostu koniunktury,

co umożliwia im dostosowanie się w okresie spadku koniunktury i w ten sposób przyczynia się do

długookresowego zrównoważenia finansów publicznych.

Państwa Członkowskie oczekują na ewentualne propozycje Komisji oraz dalszy wkład Państw

Członkowskich na rzecz wzmocnienia i udzielenia wyjaśnień dotyczących realizacji Paktu na rzecz

Stabilności i Wzrostu. Państwa Członkowskie podejmą wszelkie niezbędne środki w celu zwiększenia

potencjału wzrostu ich gospodarki. Polepszona koordynacja polityki gospodarczej mogłaby sprzyjać

temu celowi. Niniejsza Deklaracja nie narusza przyszłej debaty na temat Paktu na rzecz Stabilności i

Wzrostu.

18. Deklaracja odnosząca się do artykułu III-213

Konferencja potwierdza, że polityki opisane w artykule III-213 pozostają w zasadzie w kompetencji

Państw Członkowskich. Środki zachęcające i koordynacji na poziomie Unii, zgodnie z

postanowieniami tego artykułu, mają charakter uzupełniający. Służą one wzmocnieniu współpracy

pomiędzy Państwami Członkowskimi, a nie harmonizacji systemów krajowych. Nie mają one

wpływu na gwarancje i praktyki istniejące w każdym Państwie Członkowskim w zakresie

odpowiedzialności partnerów społecznych.

Niniejsza Deklaracja nie narusza postanowień Konstytucji przyznających Unii kompetencje, także w

zakresie polityki społecznej.

19. Deklaracja odnosząca się do artykułu III-220

Konferencja uważa, że termin regiony wyspiarske”, zawarty w artykule III-220, może obejmować

państwa wyspiarskie w całości z zastrzeżeniem, że spełniają one określone kryteria.

16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/461


20. Deklaracja odnosząca się do artykułu III-243

Konferencja stwierdza, że postanowienia artykułu III-243 należy stosować zgodnie z obecną

praktyką. Określenie (…) środków podjętych (), o ile są one niezbędne do skompensowania

niekorzystnych skutków gospodarczych spowodowanych podziałem Niemiec dla gospodarki

niektórych regionów Republiki Federalnej Niemiec dotkniętych tym podziałemnależy interpretować

zgodnie istniejącym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich i Sądu

Pierwszej Instancji.

21. Deklaracja odnosząca się do artykułu III-248

Konferencja wyraża zgodę, aby działanie Unii w dziedzinie badań i rozwoju technologicznego

należycie uwzględniało podstawowe kierunki i wybory zawarte w politykach Państw Członkowskich

w dziedzinie badań.

22. Deklaracja odnosząca się do artykułu III-256

Konferencja uważa, że artykuł III-256 nie ma wpływu na prawo Państw Członkowskich do

przyjmowania niezbędnych postanowień w celu zapewnienia dostaw energii zgodnie z warunkami

przewidzianymi w artykule III-131.

23. Deklaracja odnosząca się do artykułu III-273 ustęp 1 akapit drugi

Konferencja uważa, że ustawy europejskie, o których mowa w artykule III-273 ustęp 1 akapit drugi,

powinny uwzględniać zasady i praktyki krajowe odnoszące się do wszczynania śledztw karnych.

24. Deklaracja odnosząca się do artykułu III-296

Konferencja oświadcza, że wraz z podpisaniem Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy,

sekretarz generalny Rady, wysoki przedstawiciel do spraw wspólnej polityki zagranicznej i

bezpieczeństwa, Komisja oraz Państwa Członkowskie, powinni rozpocząć prace przygotowawcze

dotyczące Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych.

25. Deklaracja odnosząca się do artykułu III-325 dotycząca negocjowania i zawierania

przez Państwa Członkowskie umów międzynarodowych odnoszących się do przestrzeni

wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości

Konferencja potwierdza, że Państwa Członkowskie mają prawo negocjowania i zawierania umów z

państwami trzecimi lub organizacjami międzynarodowymi w dziedzinach zawartych w sekcjach 3, 4

i 5 rozdziału IV tytułu III części III Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy w zakresie, w

jakim takie umowy zgodne są z prawem Unii.

C 310/462 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004


26. Deklaracja odnosząca się do artykułu III-402 ustęp 4

Artykuł III-402 ustęp 4 stanowi, że jeżeli ustawa europejska Rady ustanawiająca nowe ramy

finansowe nie została przyjęta przed wygaśnięciem poprzednich ram finansowych, pułapy i inne

postanowienia dotyczące ostatniego roku obowiązywania tych ram przedłuża się do czasu przyjęcia

tej ustawy.

Konferencja oświadcza, że jeżeli ustawa europejska Rady ustanawiająca nowe ramy finansowe nie

została przyjęta przed końcem roku 2006 i w przypadku gdy Akt Przystąpienia z dnia 16 kwietnia

2003 roku przewiduje okres fazy wstępnej w odniesieniu do przyznania środków dla nowych Państw

Członkowskich kończący się w roku 2006, środki przyznane od roku 2007 zostaną określone w

oparciu o te same kryteria, które stosuje się do wszystkich Państw Członkowskich.

27. Deklaracja odnosząca się do artykułu III-419

Konferencja oświadcza, że Państwa Członkowskie mogą poinformować, w momencie gdy składają

wniosek o ustanowienie wzmocnionej współpracy, czy zamierzają już na tym etapie zastosować

artykuł III-422, który przewiduje rozszerzenie głosowania większością kwalifikowaną, czy zwykłą

procedurę ustawodawczą.

28. Deklaracja odnosząca się do artykułu IV-440 ustęp 7

Wysokie Umawiające się Strony wyrażają zgodę, żeby Rada Europejska, w zastosowaniu artykułu

IV-440 ustęp 7, przyjęła decyzję europejską prowadzącą do zmian statusu Majotty w stosunku do

Unii, tak aby to terytorium było regionem peryferyjnym w rozumieniu artykułóu IV-440 ustęp 2 i III-

424 Konstytucji, po notyfikowaniu Radzie Europejskiej i Komisji przez władze francuskie, że obecnie

dokonujące się przemiany w statusie wewnętrznym wyspy zezwalają na to.

29. Deklaracja odnosząca się do artykułu IV-448 ustęp 2

Konferencja uważa, że możliwość sporządzenia tłumaczeń urzędowych Traktatu ustanawiającego

Konstytucję dla Europy na języki, o których mowa w artykule IV-448 ustęp 2, przyczynia się do

realizacji celu określonego w artykule I-3 ustęp 3 akapit czwarty, który przewiduje, że Unia szanuje

swoją bogatą różnorodność kulturową i językową. W tym kontekście Konferencja potwierdza

zaangażowanie Unii w różnorodność kulturową Europy oraz podkreśla, że będzie nadal

przywiązywać szczególną uwagę do tych i innych języków.

Konferencja zaleca, aby te Państwa Członkowskie, które pragną skorzystać z możliwości, o której

mowa w artykule IV-448 ustęp 2, poinformowały Radę w ciągu sześciu miesięcy od daty podpisania

Traktatu o języku lub językach, w jakich sporządzone zostanie tłumaczenie Traktatu.

16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/463


30. Deklaracja w sprawie ratyfikacji Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy

Konferencja zwraca uwagę, że jeżeli po upływie dwóch lat od podpisania Traktatu ustanawiającego

Konstytucję dla Europy zostanie on ratyfikowany przez cztery piąte Państw Członkowskich i gdy

jedno lub więcej Państw Członkowskich napotka trudności w postępowaniu ratyfikacyjnym, sprawa

zostanie rozpatrzona przez Radę Europejską.

C 310/464 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004