Konstytucje >> Konstytucja UE, 16 grudnia 2004 r.
A. DEKLARACJE ODNOSZĄCE SIĘ DO POSTANOWIEŃ KONSTYTUCJI
1. Deklaracja odnosząca się do artykułu I-6
Konferencja stwierdza, że postanowienia artykułu I-6 odzwierciedlają istniejące orzecznictwo
Trybunału Sprawiedliwości i Sądu Pierwszej Instancji.
2. Deklaracja odnosząca się do artykułu I-9 ustęp 2
Konferencja wyraża zgodę, aby przystąpienie Unii do europejskiej Konwencji o ochronie praw
człowieka i podstawowych wolności nastąpiło w taki sposób, aby można było zachować szczególny
charakter porządku prawnego Unii. W związku z tym Konferencja stwierdza istnienie regularnego
dialogu między Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej a Europejskim Trybunałem Praw
Człowieka; dialog taki może zostać wzmocniony po przystąpieniu Unii do tej Konwencji.
3. Deklaracja odnosząca się do artykułów I-22, I-27 i I-28
Przy wyborze osób na stanowiska przewodniczącego Rady Europejskiej, przewodniczącego Komisji i
ministra spraw zagranicznych Unii należy brać pod uwagę geograficzną i demograficzną
różnorodność Unii oraz jej Państw Członkowskich.
4. Deklaracja odnoszącą się do artykułu I-24 ustęp 7 dotycząca decyzji Rady Europejskiej
w sprawie sprawowania Prezydencji Rady
Konferencja oświadcza, że jak najszybciej po podpisaniu Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla
Europy Rada Europejska powinna rozpocząć opracowywanie decyzji europejskiej określającej
procedury wykonania decyzji w sprawie sprawowania Prezydencji Rady i powinna w ciągu sześciu
miesięcy udzielić zgody politycznej. Projekt decyzji przedstawiony jest poniżej:
PROJEKT DECYZJI RADY EUROPEJSKIEJ W SPRAWIE SPRAWOWANIA PREZYDENCJI RADY
Artykuł 1
1. Prezydencję Rady, z wyjątkiem Rady do Spraw Zagranicznych, sprawują uprzednio ustalone
grupy trzech Państw Członkowskich przez okres 18 miesięcy. Grupy tworzone są na zasadzie równej
rotacji między Państwami Członkowskimi, przy uwzględnieniu różnorodności i równowagi
geograficznej w Unii.
2. Każdy członek grupy kolejno przewodniczy przez okres sześciu miesięcy wszystkim składom
Rady, z wyjątkiem Rady do Spraw Zagranicznych. Pozostali członkowie grupy wspierają
przewodniczącego we wszystkich jego obowiązkach na podstawie wspólnego programu. Członkowie
grupy mogą przyjąć inne ustalenia między sobą.
C 310/420 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004
Artykuł 2
Komitetowi Stałych Przedstawicieli Rządów Państw Członkowskich przewodniczy przedstawiciel
Państwa Członkowskiego, które przewodniczy Radzie do Spraw Ogólnych.
Przewodniczącym Komitetu Politycznego i Bezpieczeństwa jest przedstawiciel ministra spraw
zagranicznych Unii.
Przewodniczącym w organach przygotowawczych różnych składów Rady, z wyjątkiem Rady do
Spraw Zagranicznych, jest członek grupy, która przewodniczy danemu składowi, chyba że
postanowiono inaczej, zgodnie z artykułem 4.
Artykuł 3
Rada do Spraw Ogólnych we współpracy z Komisją zapewnia spójność i ciągłość prac różnych
składów Rady w ramach wieloletniego programowania. Państwa Członkowskie sprawujące
Prezydencję podejmują, przy wsparciu Sekretariatu Generalnego Rady, wszelkie niezbędne środki
dla zapewnienia organizacji i płynnego przebiegu prac Rady.
Artykuł 4
Rada przyjmuje decyzję europejską ustanawiającą środki w celu wykonania niniejszej decyzji.
5. Deklaracja odnosząca się do artykułu I-25
Konferencja oświadcza, że decyzja europejska dotycząca wykonania artykułu I-25 zostanie przyjęta
przez Radę w dniu wejścia w życie Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy. Projekt decyzji
przedstawiony jest poniżej:
PROJEKT DECYZJI EUROPEJSKIEJ RADY ODNOSZĄCEJ SIĘ DO WYKONANIA ARTYKUŁU I-25
RADA UNII EUROPEJSKIEJ,
mając na uwadze, co następuje:
(1) Należy przyjąć postanowienia pozwalające na płynne przejście z systemu podejmowania decyzji
w Radzie większością kwalifikowaną, określonego w Traktacie z Nicei i w artykule 2 ustęp 2
Protokołu w sprawie postanowień przejściowych odnoszących się do ins stytucji i organów Unii
załączonego do Konstytucji, który będzie mieć zastosowanie do 31 października 2009 roku, do
systemu głosowania przewidzianego na mocy artykułu I-25 Konstytucji, który będzie miał
zastosowanie od 1 listopada 2009 roku.
(2) Przypomina się, że praktyką Rady jest dokładanie wszelkich starań zmierzających do
wzmacniania legitymacji demokratycznej aktów przyjmowanych większością kwalifikowaną.
16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/421
(3) Uważa się za stosowne utrzymanie niniejszej decyzji w mocy tak długo, jak jest to konieczne do
zapewnienia płynnego przejścia do nowego systemu głosowania przewidzianego w Konstytucji,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
Jeżeli członkowie Rady reprezentujący:
a) co najmniej trzy czwarte ludności, lub
b) co najmniej trzy czwarte liczby Państw Członkowskich,
niezbędne do utworzenia mniejszości blokującej wynikającej z zastosowania artykułu I-25 ustęp 1
akapit pierwszy lub ustęp 2 zgłaszają swój sprzeciw wobec przyjęcia aktu prawnego przez Radę
większością kwalifikowaną, Rada omawia tę kwestię.
Artykuł 2
Podczas tego omówienia Rada czyni wszystko, co leży w granicach jej uprawnień aby, w rozsądnym
terminie i bez uszczerbku dla obowiązkowych ograniczeń czasowych określonych przez prawo Unii,
osiągnąć zadowalające rozwiązanie wątpliwości podniesionych przez członków Rady, o których
mowa w artykule 1.
Artykuł 3
W tym celu przewodniczący Rady, wspierany przez Komisję i z poszanowaniem regulaminu Rady,
podejmuje wszelkie inicjatywy, aby ułatwić stworzenie szerszej podstawy do osiągnięcia
porozumienia w Radzie. Członkowie Rady udzielają przewodniczącemu wsparcia w wykonaniu
tego zadania.
Artykuł 4
Niniejsza decyzja staje się skuteczna z dniem 1 listopada 2009 roku. Pozostaje w mocy co najmniej
do roku 2014. Po tym terminie Rada może przyjąć decyzję europejską, która ją uchyli.
6. Deklaracja odnosząca się do artykułu I-26
Konferencja uważa, że w przypadku gdy w Komisji nie będzie obywateli wszystkich Państw
Członkowskich, Komisja powinna zwracać szczególną uwagę na potrzebę zapewnienia pełnej
przejrzystości w stosunkach ze wszystkimi Państwami Członkowskimi. W związku z tym Komisja
powinna ściśle współdziałać ze wszystkimi Państwami Członkowskimi, niezależnie od tego, czy ich
obywatel jest członkiem Komisji czy nie i w tym kontekście zwrócić szczególną uwagę na potrzebę
dzielenia się informacjami i prowadzenia konsultacji ze wszystkimi Państwami Członkowskimi.
Konferencja uważa również, że Komisja powinna podjąć wszelkie niezbędne środki, aby zapewnić, że
uwarunkowania polityczne, społeczne i gospodarcze wszystkich Państw Członkowskich, łącznie z
C 310/422 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004
tymi, których obywatel nie jest członkiem Komisji, są w pełni uwzględnione. Środki te powinny
zapewnić uwzględnienie stanowisk tych Państw Członkowskich poprzez przyjęcie odpowiednich
ustaleń organizacyjnych.
7. Deklaracja odnosząca się do artykułu I-27
Konferencja uważa, że zgodnie z postanowieniami Konstytucji, Parlament Europejski i Rada
Europejska wspólnie ponoszą odpowiedzialność za sprawny przebieg procesu wyboru przewodniczącego
Komisji Europejskiej. Przed podjęciem decyzji przez Radę Europejską, przedstawiciele
Parlamentu Europejskiego i Rady Europejskiej przeprowadzą niezbędne konsultacje w ramach
najbardziej odpowiedniej procedury. Konsultacje te będą koncentrowały się na kwalifikacjach
kandydatów na urząd przewodniczącego Komisji, z uwzględnieniem wyborów do Parlamentu
Europejskiego, zgodnie z artykułem I-27 ustęp 1. Ustalenia dotyczące takich konsultacji mogą być
określone w odpowiednim czasie za wspólnym porozumieniem pomiędzy Parlamentem Europejskim
i Radą Europejską.
8. Deklaracja odnosząca się do artykułu I-36
Konferencja przyjmuje do wiadomości, że Komisja zamierza nadal przeprowadzać konsultacje z
ekspertami wyznaczonymi przez Państwa Członkowskie przy opracowywaniu rozporządzeń
europejskich delegowanych w dziedzinie usług finansowych, zgodnie ze swoją ustaloną praktyką.
9. Deklaracja odnosząca się do artykułów I-43 i III-329
Bez uszczerbku dla środków przyjętych przez Unię w celu wypełnienia obowiązku solidarności w
stosunku do Państwa Członkowskiego, które jest przedmiotem ataku terrorystycznego lub ofiarą
klęski żywiołowej lub klęski spowodowanej przez człowieka, żadne z postanowień artykułów I-43 i
III-329 Konstytucji nie ma na celu naruszenia prawa innego Państwa Członkowskiego do wyboru
najbardziej odpowiednich środków w celu wypełnienia jego obowiązku solidarności w stosunku do
tego Państwa Członkowskiego.
10. Deklaracja odnosząca się do artykułu I-51
Konferencja oświadcza, że w każdym przypadku, w którym mają zostać przyjęte na podstawie
artykułu I-51 zasady dotyczące ochrony danych osobowych, które mogłyby mieć bezpośredni wpływ
na bezpieczeństwo narodowe, należy wziąć pod uwagę specyfikę danej kwestii. Konferencja
przypomina, że prawodawstwo mające obecnie zastosowanie (w szczególności dyrektywa 95/46/
WE) zawiera szczególne wyłączenia w tym zakresie.
11. Deklaracja odnosząca się do artykułu I-57
Unia uwzględnia szczególną sytuację małych państw, które utrzymują z nią szczególne stosunki
bliskości.
16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/423
12. Deklaracja odnosząca się do wyjaśnień dotyczących Karty Praw Podstawowych
Konferencja przyjmuje do wiadomości wyjaśnienia dotyczące Karty Praw Podstawowych,
sporządzone w ramach uprawnień Prezydium Konwentu, który opracował Kartę, za których
uaktualnienie odpowiada Prezydium Konwentu Europejskiego, jak wyjaśniono poniżej.
WYJAŚNIENIA DOTYCZĄCE KARTY PRAW PODSTAWOWYCH
Poniższe wyjaśnienia zostały początkowo sporządzone w ramach uprawnień Prezydium Konwentu,
który opracował Kartę Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Zostały uaktualnione pod kierunkiem
Prezydium Konwentu Europejskiego z uwzględnieniem dostosowań dokonanych w tekście Karty
przez Konwent (w szczególności w artykułach 51 i 52 (1)) oraz ewolucji prawa Unii. Mimo że
wyjaśnienia te nie posiadają wartości prawnej, są one cennym narzędziem wykładni przeznaczonym
do wyjaśnienia postanowień Karty.
PREAMBUŁA
Narody Europy, tworząc między sobą coraz ściślejszy związek, są zdecydowane dzielić ze sobą
pokojową przyszłość opartą na wspólnych wartościach.
Świadoma swego duchowo-religijnego i moralnego dziedzictwa, Unia jest zbudowana na
niepodzielnych, powszechnych wartościach godności ludzkiej, wolności, równości i solidarności;
opiera się na zasadach demokracji i państwa prawnego. Poprzez ustanowienie obywatelstwa Unii
oraz stworzenie przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości stawia jednostkę w centrum
swych działań.
Unia przyczynia się do ochrony i rozwoju tych wspólnych wartości, szanując przy tym różnorodność
kultur i tradycji narodów Europy, jak również tożsamość narodową Państw Członkowskich i
organizację ich władz publicznych na poziomach: krajowym, regionalnym i lokalnym; dąży do
wspierania zrównoważonego i stałego rozwoju oraz zapewnia swobodny przepływ osób, usług,
towarów i kapitału oraz swobodę przedsiębiorczości.
W tym celu, w obliczu zmian w społeczeństwie, postępu społecznego oraz rozwoju naukowego i
technologicznego, niezbędne jest wzmocnienie ochrony praw podstawowych poprzez wyszczególnienie
tych praw w Karcie i przez to uczynienie ich bardziej widocznymi.
Niniejsza Karta potwierdza, uwzględniając kompetencje i zadania Unii oraz zasadę pomocniczości,
prawa wynikające zwłaszcza z tradycji konstytucyjnych i zobowiązań międzynarodowych wspólnych
Państwom Członkowskim, europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych
wolności, Kart Społecznych przyjętych przez Unię i Radę Europy oraz orzecznictwa Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. W tym kontekście,
sądy Unii i Państw Członkowskich będą interpretowały Kartę z należytym uwzględnieniem wyjaśnień
sporządzonych pod kierownictwem Prezydium Konwentu, który opracował Kartę i za których
C 310/424 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004
(1) Artykuły II-111 i II-112 Konstytucji.
uaktualnienie odpowiada Prezydium Konwentu Europejskiego.
Korzystanie z tych praw rodzi odpowiedzialność i nakłada obowiązki wobec innych osób, wspólnoty
ludzkiej i przyszłych pokoleń.
Unia uznaje zatem prawa, wolności i zasady wymienione poniżej.
TYTUŁ I
GODNOŚĆ
Artykuł 1 (1)
Godność osoby ludzkiej
Godność osoby ludzkiej jest nienaruszalna. Musi być szanowana i chroniona.
Wyjaśnienie
Godność ludzka jest nie tylko podstawowym prawem samym w sobie, ale stanowi rzeczywistą podstawę praw
podstawowych. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka z roku 1948 uwzględnia w preambule godność ludzką:
„Zważywszy, że uznanie przyrodzonej godności oraz równych i niezbywalnych praw wszystkich członków wspólnoty
ludzkiej jest podstawą wolności, sprawiedliwości i pokoju na świecie.” W swoim wyroku z dnia 9 października 2001 r.
w sprawie C-377/98 Niderlandy przeciwko Parlamentowi Europejskiemu i Radzie, Zb. Orz. str. 7079, pkt. 70–77,
Trybunał Sprawiedliwości potwierdził, że podstawowe prawo do ludzkiej godności jest częścią prawa Unii.
W związku z tym, żadne z praw zawartych w Karcie nie może zostać użyte do naruszenia godności innej osoby, a
godność człowieka jest częścią istoty praw zawartych w Karcie. Dlatego też prawo to nie może zostać naruszone, nawet
jeżeli oznaczałoby to ograniczenie innego prawa.
Artykuł 2 (2)
Prawo do życia
1. Każdy ma prawo do życia.
2. Nikt nie może być skazany na karę śmierci ani poddany jej wykonaniu.
Wyjaśnienie
1. Ustęp 1 tego artykułu został oparty na artykule 2 ustęp 1 zdanie pierwsze europejskiej Konwencji o ochronie praw
człowieka i podstawowych wolności, którego brzmienie jest następujące:
„1. Prawo każdego człowieka do życia jest chronione przez ustawę…”.
16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/425
(1) Artykuł II-61 Konstytucji.
(2) Artykuł II-62 Konstytucji.
2. Zdanie drugie tego postanowienia, dotyczące kary śmierci, zostało zastąpione w wyniku wejścia w życie Protokołu
nr 6 do europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, którego artykuł 1 otrzymał
brzmienie:
„Znosi się karę śmierci. Nikt nie może być skazany na taką karę ani nie może nastąpić jej wykonanie”.
Artykuł 2 ustęp 2 Karty (1) został opracowany na podstawie tego postanowienia.
3. Postanowienia artykułu 2 Karty odpowiadają postanowieniom cytowanych wcześniej artykułów europejskiej
Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, i Protokołu dodatkowego. Mają to samo
znaczenie i zakres, zgodnie z artykułem 52 ustęp 3 Karty (2). W związku z tym, „negatywne” definicje, które
pojawiają się w europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, powinny być
również traktowane jako część Karty:
a) artykuł 2 ustęp 2 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności:
„Pozbawienie życia nie będzie uznane za sprzeczne z tym artykułem, jeżeli nastąpi w wyniku bezwzględnie
koniecznego użycia siły:
a) w obronie jakiejkolwiek osoby przed bezprawną przemocą,
b) w celu wykonania zgodnego z prawem zatrzymania lub uniemożliwienia ucieczki osobie, która została
pozbawiona wolności zgodnie z prawem,
c) w działaniach podjętych zgodnie z prawem w celu stłumienia zamieszek lub powstania.”;
b) artykuł 2 Protokołu nr 6 do europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności:
„Państwo może przewidzieć w swoich ustawach karę śmierci za czyny popełnione podczas wojny lub w
okresie bezpośredniego zagrożenia wojną. Kara ta będzie stosowana jedynie w przypadkach przewidzianych
przez te ustawy i zgodnie z ich postanowieniami…”.
Artykuł 3 (3)
Prawo do integralności człowieka
1. Każdy ma prawo do poszanowania swej integralności fizycznej i psychicznej.
2. W dziedzinie medycyny i biologii muszą być szanowane w szczególności:
a) swobodna i świadoma zgoda osoby zainteresowanej, wyrażona zgodnie z procedurami
określonymi przez ustawę,
b) zakaz praktyk eugenicznych, w szczególności tych, których celem jest selekcja osób,
C 310/426 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004
(1) Artykuł II-62 ustęp 2 Konstytucji.
(2) Artykuł II-112 ustęp 3 Konstytucji.
(3) Artykuł II-63 Konstytucji.
c) zakaz wykorzystywania ciała ludzkiego i jego poszczególnych części jako źródła zysku,
d) zakaz reprodukcyjnego klonowania istot ludzkich.
Wyjaśnienie
1. W swoim wyroku z dnid 9 października 2001 r. w sprawie C-377/98 Niderlandy przeciwko Parlamentowi
Europejskiemu i Radzie, Zb. Orz. str. 7079, pkt. 70, 78–80, Trybunał Sprawiedliwości potwierdził, że podstawowe
prawo człowieka do integralności jest częścią prawa Unii i obejmuje w odniesieniu do medycyny i biologii,
dobrowolną i świadomą zgodę dawcy i biorcy.
2. Zasady zawarte w artykule 3 Karty (1) zostały już określone w Konwencji o prawach człowieka i biomedycynie,
przyjętej w ramach Rady Europy (ETS 164 i Protokół dodatkowy ETS 168). Karta nie ma na celu wprowadzenia
odstępstwa od tych postanowień i w związku z tym zakazuje jedynie reprodukcyjnego klonowania. Nie uprawnia,
ani nie zakazuje innych form klonowania. W żaden sposób nie uniemożliwia ustawodawcy wprowadzenia zakazu
innych form klonowania.
3. Odniesienie do praktyk eugenicznych, w szczególności tych, które mają na celu selekcję osób, dotyczy przypadków
organizowania i realizacji programów selekcji obejmujących na przykład kampanie sterylizacji, przymusowe ciąże,
obowiązkowe zawieranie małżeństw ze względów etnicznych; wszelkie działania, które uznane są za przestępstwa
międzynarodowe przez statut Międzynarodowego Trybunału Karnego przyjęty w Rzymie dnia 17 lipca 1998 r.
(zob. artykuł 7 ustęp 1 lit. g)).
Artykuł 4 (2)
Zakaz tortur oraz nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania
Nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu.
Wyjaśnienie
Prawo zawarte w artykule 4 (2) odpowiada prawu zagwarantowanemu na mocy artykułu 3 europejskiej Konwencji o
ochronie praw człowieka i podstawowych wolności o takim samym brzmieniu: „Nikt nie może być poddany torturom
ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu.”. W zastosowaniu artykułu 52 ustęp 3 Karty (3) ma więc
takie samo znaczenie i zakres jak artykuł z europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych
wolności.
Artykuł 5 (4)
Zakaz niewolnictwa i pracy przymusowej
1. Nikt nie może być trzymany w niewoli lub w poddaństwie.
16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/427
(1) Artykuł II-63 Konstytucji.
(2) Artykuł II-64 Konstytucji.
(3) Artykuł II-112 ustęp 3 Konstytucji.
(4) Artykuł II-65 Konstytucji.
2. Nikt nie może być zmuszony do świadczenia pracy przymusowej lub obowiązkowej.
3. Handel ludźmi jest zakazany.
Wyjaśnienie
1. Prawo zawarte w artykule 5 (1) ustępy 1 i 2 odpowiada artykułowi 4 ustępy 1 i 2 europejskiej Konwencji praw
człowieka i podstawowych wolności o takim samym brzmieniu. Zgodnie z artykułem 52 ustęp 3 Karty (2), prawo
to ma takie samo znaczenie i zakres jak wymieniony artykuł europejskiej Konwencji praw człowieka i
podstawowych wolności. W związku z tym:
— prawo przewidziane w ustępie 1 nie może zgodnie z prawem zostać ograniczone,
— w ustępie 2 określenia „pracy przymusowej lub obowiązkowej” mają być interpretowane z uwzględnieniem
definicji „negatywnych” zawartych w artykule 4 ustęp 3 europejskiej Konwencji praw człowieka i
podstawowych wolności:
„W rozumieniu tego artykułu pojęcie »praca przymusowa lub obowiązkowa« nie obejmuje:
a) żadnej pracy, jakiej wymaga się zwykle w ramach wykonywania kary pozbawienia wolności orzeczonej
zgodnie z postanowieniami artykułu 5 niniejszej konwencji lub w okresie warunkowego zwolnienia,
b) żadnej służby o charakterze wojskowym bądź służby wymaganej zamiast obowiązkowej służby
wojskowej w tych krajach, które uznają odmowę służby wojskowej ze względu na przekonania,
c) żadnych świadczeń wymaganych w stanach nadzwyczajnych lub klęsk zagrażających życiu lub dobru
społeczeństwa,
d) żadnej pracy ani świadczeń stanowiących część zwykłych obowiązków obywatelskich”.
2. Ustęp 3 wynika bezpośrednio z prawa do godności ludzkiej i uwzględnia aktualny rozwój w zakresie
przestępczości zorganizowanej, tj. tworzenie organizacji czerpiących korzyści z nielegalnej imigracji i
wykorzystywania seksualnego. Załącznik do Konwencji o Europolu zawiera następującą definicję handlu ludźmi
mającego na celu wykorzystywanie seksualne: „handel ludźmi oznacza poddanie danej osoby rzeczywistemu i
nielegalnemu wywieraniu wpływu przez inne osoby w drodze stosowania siły lub groźby, względnie w drodze
nadużycia władzy albo podstępu, w szczególności w związku z czerpaniem korzyści z prostytucji, z formami
seksualnego wykorzystywania oraz naruszaniem nietykalności cielesnej małoletnich, lub handlem porzuconymi
dziećmi”. Rozdział VI Konwencji wykonawczej do Układu z Schengen, która została włączona do dorobku Unii i w
której uczestniczą Zjednoczone Królestwo i Irlandia, zawiera w artykule 27 ustęp 1 fragment dotyczący organizacji
zajmujących się nielegalną imigracją: „Umawiające się Strony zobowiązują się do nałożenia odpowiednich kar na
wszelkie osoby, które dla osiągnięcia korzyści majątkowych pomagają lub usiłują pomóc cudzoziemcowi wjechać
lub zamieszkać na terytorium jednej z Umawiających się Stron, z naruszeniem postanowień tej Umawiającej się
Strony w zakresie wjazdu i pobytu cudzoziemców.”. Dnia 19 lipca 2002 roku Rada przyjęła decyzję ramową w
sprawie zwalczania handlu ludźmi (Dz.U. L 203, str. 1) określającą dokładnie w artykule 1 przestępstwa dotyczące
handlu ludźmi w celach wyzysku ich pracy lub wykorzystywania seksualnego, które powinny stać się karalne w
wykonaniu tej decyzji ramowej przez Państwa Członkowskie.
C 310/428 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004
(1) Artykuł II-65 Konstytucji.
(2) Artykuł II-112 ustęp 3 Konstytucji.
TYTUŁ II
WOLNOŚCI
Artykuł 6 (1)
Prawo do wolności i bezpieczeństwa
Każdy ma prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego.
Wyjaśnienie
Prawa przewidziane w artykule 6 (1) odpowiadają prawom zagwarantowanym na mocy artykułu 5 europejskiej
Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i mają, zgodnie z artykułem 52 ustęp 3 Karty (2), takie
samo znaczenie i zakres. W związku z tym, prawnie nałożone ograniczenia nie mogą wykraczać poza ramy dozwolone
przez europejską Konwencję praw człowieka i podstawowych wolności w treści artykułu 5:
„1. Każdy ma prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego. Nikt nie może być pozbawiony wolności, z wyjątkiem
następujących przypadków i w trybie ustalonym przez prawo:
a) zgodnego z prawem pozbawienia wolności w wyniku skazania przez właściwy sąd,
b) zgodnego z prawem zatrzymania lub aresztowania w przypadku niepodporządkowania się wydanemu
zgodnie z prawem orzeczeniu sądu lub w celu zapewnienia wykonania określonego w ustawie obowiązku,
c) zgodnego z prawem zatrzymania lub aresztowania w celu postawienia przed właściwym organem, jeżeli
istnieje uzasadnione podejrzenie popełnienia czynu zagrożonego karą, lub, jeśli jest to konieczne, w celu
zapobieżenia popełnieniu takiego czynu lub uniemożliwienia ucieczki po jego dokonaniu,
d) pozbawienia nieletniego wolności na podstawie zgodnego z prawem orzeczenia w celu ustanowienia nadzoru
wychowawczego lub zgodnego z prawem pozbawienia nieletniego wolności w celu postawienia go przed
właściwym organem,
e) zgodnego z prawem pozbawienia wolności osoby w celu zapobieżenia szerzeniu przez nią choroby zakaźnej,
osoby umysłowo chorej, alkoholika, narkomana lub włóczęgi,
f) zgodnego z prawem zatrzymania lub aresztowania osoby, w celu zapobieżenia jej nielegalnemu wkroczeniu
na terytorium państwa, lub osoby, przeciwko której toczy się postępowanie o wydalenie lub ekstradycję.
2. Każdy, kto został zatrzymany, powinien zostać niezwłocznie i w zrozumiałym dla niego języku poinformowany o
przyczynach zatrzymania i o stawianych mu zarzutach.
3. Każdy zatrzymany lub aresztowany zgodnie z postanowieniami ustępu 1 lit. c) niniejszego artykułu powinien
zostać niezwłocznie postawiony przed sędzią lub innym urzędnikiem uprawnionym przez ustawę do
wykonywania władzy sądowej i ma prawo być sądzony w rozsądnym terminie albo zwolniony na czas
postępowania. Zwolnienie może zostać uzależnione od udzielenia gwarancji zapewniających stawienie się na
rozprawę.
16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/429
(1) Artykuł II-66 Konstytucji.
(2) Artykuł II-112 ustęp 3 Konstytucji.
4. Każdy, kto został pozbawiony wolności przez zatrzymanie lub aresztowanie, ma prawo odwołania się do sądu w
celu ustalenia bezzwłocznie przez sąd legalności pozbawienia wolności i zarządzenia zwolnienia, jeżeli
pozbawienie wolności jest niezgodne z prawem.
5. Każdy, kto został pokrzywdzony przez niezgodne z treścią tego artykułu zatrzymanie lub aresztowanie, ma prawo
do odszkodowania.”.
Prawa zawarte w artykule 6 (1) muszą być szanowane w szczególności gdy Parlament Europejski i
Rada przyjmują ustawy i ustawy ramowe w dziedzinie współpracy sądowej w sprawach karnych na
podstawie artykułów III-270, III-271 i III-273 Konstytucji, zwłaszcza przy określaniu minimalnych
wspólnych postanowień dotyczących kwalifikacji przestępstw i kar oraz w zakresie niektórych
aspektów prawa proceduralnego.
Artykuł 7 (2)
Poszanowanie życia prywatnego i rodzinnego
Każdy ma prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, domu i komunikowania się.
Wyjaśnienie
Prawa zagwarantowane w artykule 7 (2) odpowiadają prawom zagwarantowanym na mocy artykułu 8 europejskiej
Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Aby uwzględnić rozwój technologiczny, określenie
„korespondencja” zostało zastąpione określeniem „komunikowanie się”.
Zgodnie z artykułem 52 ustęp 3 (3), prawo to ma takie samo znaczenie i zakres jak prawa zawarte w odpowiednim
artykule europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. W związku z tym, prawnie
dozwolone ograniczenia tych praw są takie jak ograniczenia uznawane przez artykuł 8 europejskiej Konwencji o
ochronie praw człowieka i podstawowych wolności:
„1. Każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i swojej
korespondencji.
2. Niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa, z wyjątkiem przypadków
przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo
państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie
przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób.”.
C 310/430 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004
(1) Artykuł II-66 Konstytucji.
(2) Artykuł II-67 Konstytucji.
(3) Artykuł II-112 ustęp 3 Konstytucji.
Artykuł 8 (1)
Ochrona danych osobowych
1. Każda osoba ma prawo do ochrony danych osobowych, które jej dotyczą.
2. Dane te muszą być przetwarzane rzetelnie w określonych celach i za zgodą osoby
zainteresowanej lub na innej uzasadnionej podstawie przewidzianej ustawą. Każda osoba ma prawo
dostępu do zebranych danych, które jej dotyczą i prawo do dokonania ich sprostowania.
3. Przestrzeganie tych zasad podlega kontroli niezależnego organu.
Wyjaśnienie
Artykuł ten został oparty na artykule 286 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską oraz na dyrektywie 95/46/
WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych
i swobodnego przepływu tych danych (Dz.U. L 281 z 23.11.1995), jak również na artykule 8 europejskiej Konwencji o
ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz na Konwencji Rady Europy o ochronie osób w związku z
automatycznym przetwarzaniem danych osobowych z 28 stycznia 1981 roku, która została ratyfikowana przez
wszystkie Państwa Członkowskie. Artykuł 286 Traktatu WE zastępuje się obecnie artykułem I-51 Konstytucji. Należy
również zwrócić uwagę na rozporządzenie nr 45/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady o ochronie osób fizycznych w
związku z przetwarzaniem danych osobowych przez instytucje i organy wspólnotowe i o swobodnym przepływie
takich danych (Dz.U. L 8 z 12.1.2001). Wymieniona wcześniej dyrektywa i rozporządzenie zawierają warunki i
ograniczenia stosowane w wykonywaniu prawa do ochrony danych osobowych.
Artykuł 9 (2)
Prawo do zawarcia małżeństwa i prawo do założenia rodziny
Prawo do zawarcia małżeństwa i prawo do założenia rodziny są gwarantowane zgodnie z ustawami
krajowymi regulującymi korzystanie z tych praw.
Wyjaśnienie
Artykuł ten został oparty na artykule 12 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności
w brzmieniu: „Mężczyźni i kobiety w wieku małżeńskim mają prawo do zawarcia małżeństwa i założenia rodziny,
zgodnie z ustawami krajowymi regulującymi korzystanie z tego prawa.”. Brzmienie artykułu zostało zaktualizowane,
aby objąć przypadki, w których ustawodawstwo krajowe uznaje inne możliwości utworzenia rodziny niż zawarcie
małżeństwa. Artykuł ten nie zakazuje ani nie stanowi o nadaniu statusu związku małżeńskiego związkom osób tej
samej płci. Prawo to jest więc podobne do prawa przewidzianego przez europejską Konwencję o ochronie praw
człowieka i podstawowych wolności, jednak jego zakres może być rozszerzony, jeżeli ustawodawstwo krajowe tak
przewiduje.
16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/431
(1) Artykuł II-68 Konstytucji.
(2) Artykuł II-69 Konstytucji.
Artykuł 10 (1)
Wolność myśli, sumienia i religii
1. Każdy ma prawo do wolności myśli, sumienia i religii. Prawo to obejmuje wolność zmiany religii
lub światopoglądu oraz wolność uzewnętrzniania, indywidualnie lub wspólnie z innymi, publicznie
lub prywatnie, swej religii lub przekonań poprzez uprawianie kultu, nauczanie, praktykowanie i
uczestniczenie w obrzędach.
2. Uznaje się prawo do odmowy działania sprzecznego z własnym sumieniem, zgodnie z
przepisami krajowymi regulującymi korzystanie z tego prawa.
Wyjaśnienie
Prawo zagwarantowane w ustępie 1 odpowiada prawu zagwarantowanemu w artykule 9 europejskiej Konwencji o
ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i zgodnie z artykułem 52 ustęp 3 Karty (2), ma takie samo
znaczenie i zakres. Dlatego też ograniczenia powinny uwzględniać artykuł 9 ustęp 2 europejskiej Konwencji o ochronie
praw człowieka i podstawowych wolności, którego brzmienie jest następujące: „Wolność uzewnętrzniania wyznania lub
przekonań może podlegać jedynie takim ograniczeniom, które są przewidziane przez ustawę i konieczne w
społeczeństwie demokratycznym z uwagi na interesy bezpieczeństwa publicznego, ochronę porządku publicznego,
zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób.”.
Prawo zagwarantowane w ustępie 2 odpowiada krajowym tradycjom konstytucyjnym i rozwojowi ustawodawstwa
krajowego w tym zakresie.
Artykuł 11 (3)
Wolność wypowiedzi i informacji
1. Każdy ma prawo do wolności wypowiedzi. Prawo to obejmuje wolność posiadania poglądów
oraz otrzymywania i przekazywania informacji i idei bez ingerencji władz publicznych i bez względu
na granice państwowe.
2. Szanuje się wolność i pluralizm mediów.
Wyjaśnienie
1. Artykuł 11 (3) odpowiada artykułowi 10 europejskiej Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych
wolności, którego brzmienie jest następujące:
„1. Każdy ma prawo do wolności wypowiedzi. Prawo to obejmuje wolność posiadania poglądów oraz otrzymywania i
przekazywania informacji i idei bez ingerencji władz publicznych i bez względu na granice państwowe. Niniejszy
przepis nie wyklucza prawa Państw do poddania procedurze zezwoleń przedsiębiorstw radiowych, telewizyjnych
lub kinematograficznych.
C 310/432 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004
(1) Artykuł II-70 Konstytucji.
(2) Artykuł II-112 ustęp 3 Konstytucji.
(3) Artykuł II-71 Konstytucji.
2. Korzystanie z tych wolności pociągających za sobą obowiązki i odpowiedzialność może podlegać takim wymogom
formalnym, warunkom, ograniczeniom i sankcjom, jakie są przewidziane przez ustawę i niezbędne w
społeczeństwie demokratycznym w interesie bezpieczeństwa państwowego, integralności terytorialnej lub
bezpieczeństwa publicznego ze względu na konieczność zapobieżenia zakłóceniu porządku lub przestępstwu, z
uwagi na ochronę zdrowia i moralności, ochronę dobrego imienia i praw innych osób oraz ze względu na
zapobieżenie ujawnieniu informacji poufnych lub na zagwarantowanie powagi i bezstronności władzy sądowej.”.
Zgodnie z artykułem 52 ustęp 3 Karty (1), znaczenie i zakres tego prawa jest takie samo jak prawa zagwarantowanego
przez europejską Konwencję o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. W związku z tym, ograniczenia
nałożone na te prawa nie powinny wykraczać poza ograniczenia przewidziane w ustępie 2 artykułu 10, bez uszczerbku
dla ograniczeń wprowadzonych przez prawo konkurencji Unii wobec Państw Członkowskich w zakresie procedur
zezwoleń określonych w artykule 10 ustęp 1 zdanie trzecie europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i
podstawowych wolności.
2. Ustęp 2 tego artykułu określa precyzyjnie konsekwencje ustępu 1 dla wolności mediów. Oparty jest w
szczególności na orzecznictwie Trybunału dotyczącym telewizji, zwłaszcza w sprawie C-288/89 (wyrok z dnia 25 lipca
1991 r., Stichting Collectieve Antennevoorziening Gouda i inne Zb. Orz. str. I-4007) oraz na Protokole w sprawie
systemu publicznego nadawania w Państwach Członkowskich załączonym do Traktatu WE, a obecnie do Konstytucji, a
także na dyrektywie 89/552/WE Rady (zob. w szczególności motyw 17 tej dyrektywy).
Artykuł 12 (2)
Wolność zgromadzania się i stowarzyszania się
1. Każdy ma prawo do swobodnego, pokojowego zgromadzania się i swobodnego stowarzyszania
się na wszystkich poziomach, zwłaszcza w sprawach politycznych, związkowych i obywatelskich, z
którego wynika prawo każdego do tworzenia związków zawodowych i przystępowania do nich dla
obrony swoich interesów.
2. Partie polityczne na poziomie Unii przyczyniają się do wyrażania woli politycznej jej obywateli.
Wyjaśnienie
1. Postanowienia ustępu 1 tego artykułu odpowiadają postanowieniom artykułu 11 europejskiej Konwencji o
ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, którego brzmienie jest następujące:
„1. Każdy ma prawo do swobodnego, pokojowego zgromadzania się oraz do swobodnego stowarzyszania się,
włącznie z prawem tworzenia związków zawodowych i przystępowania do nich dla ochrony swoich interesów.
2. Wykonywanie tych praw nie może podlegać innym ograniczeniom niż te, które określa ustawa i które są
konieczne w społeczeństwie demokratycznym z uwagi na interesy bezpieczeństwa państwowego lub publicznego,
ochronę porządku i zapobieganie przestępstwu, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych
osób. Niniejszy przepis nie stanowi przeszkody w nakładaniu zgodnych z prawem ograniczeń w korzystaniu z
tych praw przez członków sił zbrojnych, policji lub administracji państwowej.”.
16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/433
(1) Artykuł II-112 ustęp 3 Konstytucji.
(2) Artykuł II-72 Konstytucji.
Postanowienia ustępu 1 artykułu 12(1) mają takie samo znaczenie jak postanowienia europejskiej Konwencji o
ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, jednak ich zakres jest szerszy, ponieważ mogą mieć zastosowanie
na wszystkich poziomach, w tym na poziomie europejskim. Zgodnie z artykułem 52 ustęp 3 Karty (2), ograniczenia
tego prawa nie mogą wykraczać poza ograniczenia uznane za zgodne z prawem na mocy artykułu 11 ustępu 2
europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.
2. Prawo to zostało również oparte na artykule 11 Wspólnotowej Karty Socjalnych Praw
Podstawowych Pracowników.
3. Ustęp 2 tego artykułu odpowiada artykułowi I-46 ustęp 4 Konstytucji.
Artykuł 13 (3)
Wolność sztuki i nauki
Sztuka i badania naukowe są wolne od ograniczeń. Wolność akademicka jest szanowana.
Wyjaśnienie
Prawo to wynika przede wszystkim z wolności myśli i wypowiedzi. Wykonywane jest z uwzględnieniem artykułu 1 (4) i
może podlegać ograniczeniom dozwolonym na mocy artykułu 10 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i
podstawowych wolności.
Artykuł 14 (5)
Prawo do nauki
1. Każdy ma prawo do nauki i dostępu do kształcenia zawodowego i ustawicznego.
2. Prawo to obejmuje możliwość korzystania z bezpłatnej nauki obowiązkowej.
3. Z właściwym poszanowaniem zasad demokratycznych, wolność tworzenia placówek edukacyjnych
i prawo rodziców do zapewnienia wychowania i nauczania dzieci zgodnie z własnymi
przekonaniami religijnymi, filozoficznymi i pedagogicznymi są szanowane, zgodnie z ustawami
krajowymi regulującymi korzystanie z tej wolności i tego prawa.
Wyjaśnienie
1. Artykuł ten jest oparty zarówno na wspólnych tradycjach konstytucyjnych Państw Członkowskich, jak i na
artykule 2 Protokołu dodatkowego do europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i praw podstawowych,
którego brzmienie jest następujące:
„Nikt nie może być pozbawiony prawa do nauki. Wykonując swoje funkcje w dziedzinie wychowania i nauczania,
Państwo uznaje prawo rodziców do zapewnienia wychowania i nauczania zgodnie z ich własnymi przekonaniami
religijnymi i filozoficznymi.”.
C 310/434 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004
(1) Artykuł II-72 Konstytucji.
(2) Artykuł II-112 ustęp 3 Konstytucji.
(3) Artykuł II-73 Konstytucji.
(4) Artykuł II-61 Konstytucji.
(5) Artykuł II-74 Konstytucji.
Uznano za wskazane rozszerzenie tego artykułu o dostęp do kształcenia zawodowego i ustawicznego (zob. punkt
15 Wspólnotowej Karty Socjalnych Praw Podstawowych Pracowników i artykuł 10 Karty Społecznej) oraz o zasadę
bezpłatnej nauki obowiązkowej. W obecnym brzmieniu zasada ta oznacza jedynie, że w przypadku nauki
obowiązkowej każde dziecko powinno mieć dostęp do bezpłatnych instytucji oświatowych. Nie oznacza, że
wszystkie instytucje oświatowe, w szczególności prywatne, które prowadzą edukację lub kształcenie zawodowe i
ustawiczne, mają, być bezpłatne. Artykuł ten nie zabrania także, aby niektóre szczególne formy kształcenia były
odpłatne, jeżeli państwo podejmuje środki mające na celu otrzymanie rekompensaty finansowej. W zakresie, w
jakim Karta stosuje się do Unii, oznacza to, że w ramach jej polityk kształcenia, Unia powinna szanować prawo do
bezpłatnej nauki obowiązkowej, jednak oczywiste jest, że nie tworzy nowych kompetencji. W odniesieniu do
prawa rodziców zasada ta musi być interpretowana w powiązaniu z postanowieniami artykułu 24 (1).
2. Wolność tworzenia publicznych lub prywatnych instytucji oświatowych jest zagwarantowana jako jeden z
aspektów swobody przedsiębiorczości, jest jednak ograniczona przez poszanowanie zasad demokratycznych i
stosowana zgodnie z warunkami określonymi w ustawodawstwie krajowym.
Artykuł 15 (2)
Wolność wyboru zawodu i prawo do podejmowania pracy
1. Każdy ma prawo do podejmowania pracy oraz wykonywania swobodnie wybranego lub
zaakceptowanego zawodu.
2. Każdy obywatel Unii ma swobodę poszukiwania zatrudnienia, wykonywania pracy, korzystania
z prawa przedsiębiorczości oraz świadczenia usług w każdym Państwie Członkowskim.
3. Obywatele państw trzecich, którzy posiadają zezwolenie na pracę na terytorium Państw
Członkowskich, mają prawo do takich samych warunków pracy, z jakich korzystają obywatele Unii.
Wyjaśnienie
Wolność wyboru zawodu określona w artykule 15 ustęp 1(2) jest uznana przez orzecznictwo Trybunału
Sprawiedliwości (zob. m.in. wyrok z dnia 14 maja 1974 r. w sprawie 4/73 Nold, Zb. Orz. str. 491 pkt. 12–14;
wyrok z dnia 13 grudnia 1979 r. w sprawie 44/79 Hauer, Zb. Orz. str. 3727; wyrok z dnia 8 października 1986 r. w
sprawie 234/85 Keller, Zb. Orz. str. 2897 pkt 8).
Ustęp ten wywodzi się również z artykułu 1 ustęp 2 Europejskiej Karty Społecznej podpisanej dnia 18 października
1961 roku i ratyfikowanej przez wszystkie Państwa Członkowskie oraz z punktu 4 Wspólnotowej Karty Socjalnych
Praw Podstawowych Pracowników z dnia 9 grudnia 1989 roku. Określenie „warunki pracy” należy rozumieć zgodnie z
artykułem III-213 Konstytucji.
Ustęp 2 przejmuje trzy swobody zagwarantowane na mocy artykułów I-4 oraz III-133, III-137 i III-144 Konstytucji,
czyli swobodny przepływ pracowników, swobodę przedsiębiorczości i swobodę świadczenia usług.
Ustęp 3 został oparty na artykule 137 ustęp 3 tiret czwarte Traktatu WE, obecnie zastąpionym artykułem III-210
ustęp 1 lit. g) Konstytucji, a także na artykule 19 ustęp 4 Europejskiej Karty Społecznej podpisanej dnia 18 października
16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/435
(1) Artykuł II-84 Konstytucji.
(2) Artykuł II-75 Konstytucji.
1961 roku, ratyfikowanej przez wszystkie Państwa Członkowskie. Ma zatem zastosowanie artykuł 52 ustęp 2 Karty (1).
Kwestia rekrutacji marynarzy posiadających obywatelstwo państwa trzeciego do załóg statków pod banderą jednego z
Państw Członkowskich Unii uregulowana jest prawem Unii oraz ustawodawstwem i praktykami krajowymi.
Artykuł 16 (2)
Wolność prowadzenia działalności gospodarczej
Uznaje się wolność prowadzenia działalności gospodarczej zgodnie z prawem Unii oraz
ustawodawstwami i praktykami krajowymi.
Wyjaśnienie
Artykuł ten jest oparty na orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości, który uznał wolność prowadzenia działalności
gospodarczej lub handlowej (zob. wyroki z dnia 14 maja 1974 r. w sprawie 4/73 Nold, Zb. Orz. str. 491 pkt 14 i z dnia
27 września 1979 r. w sprawie 230/78 SPA Eridania i inni Zb. Orz. str. 2749, pkt. 20 i 31) oraz swobodę zawierania
umów (zob. m.in.: wyrok Sukkerfabriken Nykobing w sprawie 151/78 Zb. Orz. pkt 19; wyrok z dnia 5 października
1999 r. w sprawie C-240/97 Hiszpania przeciwko Komisji, Zb. Orz. str. I-6571, pkt 99 motywów wyroku) oraz na
artykule I-3 ustęp 2 Konstytucji, który uznaje wolną konkurencję. Prawo to wykonywane jest oczywiście z
poszanowaniem prawa Unii i ustawodawstw krajowych. Może być przedmiotem ograniczeń przewidzianych w artykule
52 ustęp 1 Karty (3).
Artykuł 17 (4)
Prawo do własności
1. Każda osoba ma prawo do władania, używania, rozporządzania i przekazania w drodze spadku
mienia nabytego zgodnie z prawem. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w
interesie publicznym, w przypadkach i na warunkach przewidzianych w ustawie, za uczciwym
odszkodowaniem za jej utratę wypłaconym we właściwym terminie. Korzystanie z mienia może
podlegać regulacji ustawowej, w zakresie w jakim jest to konieczne ze względu na interes ogólny.
2. Własność intelektualna podlega ochronie.
Wyjaśnienie
Artykuł ten odpowiada artykułowi 1 Protokołu dodatkowego do europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i
podstawowych wolności:
„Każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia. Nikt nie może być pozbawiony swojej
własności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z ogólnymi
zasadami prawa międzynarodowego.
Powyższe postanowienia nie będą jednak w żaden sposób naruszać prawa państwa do stosowania takich ustaw, jakie
uzna za konieczne do uregulowania sposobu korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym lub w celu
zabezpieczenia uiszczania podatków bądź innych należności lub kar pieniężnych.”.
C 310/436 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004
(1) Artykuł II-112 ustęp 2 Konstytucji.
(2) Artykuł II-76 Konstytucji.
(3) Artykuł II-112 ustęp 1 Konstytucji.
(4) Artykuł II-77 Konstytucji.
Jest to prawo podstawowe wspólne wszystkim konstytucjom krajowym. Było wielokrotnie uznane w orzecznictwie
Trybunału Sprawiedliwości, przede wszystkim w wyroku w sprawie Hauer (13 grudnia 1979 r. Zb. Orz. str. 3727).
Brzmienie artykułu zostało zaktualizowane, ale zgodnie z artykułem 52 ustęp 3 (1), prawo to ma takie samo znaczenie i
zakres jak prawo zagwarantowane przez europejską Konwencję o ochronie praw człowieka i ograniczenia nie mogą
wykraczać poza ograniczenia przez nią przewidziane.
Wyraźna wzmianka o ochronie własności intelektualnej, która jest jednym z aspektów prawa własności, została zawarta
w ustępie 2 ze względu na jej rosnące znaczenie i wtórne prawo wspólnotowe. Własność intelektualna obejmuje
również, poza własnością literacką i artystyczną, prawo patentowe i prawo znaków towarowych oraz prawa pokrewne.
Gwarancje przewidziane w ustępie 1 mają odpowiednie zastosowanie do własności intelektualnej.
Artykuł 18 (2)
Prawo do azylu
Gwarantuje się prawo do azylu z właściwym poszanowaniem zasad Konwencji Genewskiej z 28 lipca
1951 roku i Protokołu z 31 stycznia 1967 roku dotyczących statusu uchodźców oraz zgodnie z
Konstytucją.
Wyjaśnienie
Tekst artykułu został oparty na artykule 63 Traktatu WE obecnie zastąpionym artykułem III-266 Konstytucji, który
zobowiązuje Unię do poszanowania Konwencji Genewskiej dotyczącej statusu uchodźców. Należy dokonać odniesienia
do postanowień protokołów dotyczących Zjednoczonego Królestwa i Irlandii załączonych do [Traktatu z Amsterdamu]
Konstytucji oraz dotyczących Danii, aby określić, w jakim zakresie Państwa Członkowskie realizują prawo Unii w tej
dziedzinie i w jakim zakresie artykuł ten ma zastosowanie. Artykuł ten jest zgodny z Protokołem w sprawie prawa
azylu załączonym do Konstytucji.
Artykuł 19 (3)
Ochrona w przypadku usunięcia z terytorium państwa, wydalenia lub ekstradycji
1. Wydalenia zbiorowe są zakazane.
2. Nikt nie może być usunięty z terytorium państwa, wydalony lub wydany w drodze ekstradycji
do państwa, w którym istnieje poważne ryzyko, iż może być poddany karze śmierci, torturom lub
innemu nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu.
Wyjaśnienie
Ustęp 1 tego artykułu ma takie samo znaczenie i zakres jak artykuł 4 Protokołu dodatkowego nr 4 do europejskiej
Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności w zakresie wydaleń zbiorowych. Jego celem jest
zagwarantowanie, aby każda decyzja była szczegółowo zbadana i aby niemożliwe było wydalenie wszystkich osób
posiadających obywatelstwo danego państwa przy użyciu jednego środka (zob. także artykuł 13 Paktu Praw
Obywatelskich i Politycznych).
Ustęp 2 uwzględnia właściwe orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczące artykułu 3 europejskiej
Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (zob. Ahmed przeciwko Austrii, wyrok z dnia
17 grudnia 1996 r. Zb. Orz. str. VI-2206 i Soering, wyrok z dnia 7 lipca 1989 r.).
16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/437
(1) Artykuł II-112 ustęp 3 Konstytucji.
(2) Artykuł II-78 Konstytucji.
(3) Artykuł II-79 Konstytucji.
TYTUŁ III
RÓWNOŚĆ
Artykuł 20 (1)
Równość wobec prawa
Wszyscy są równi wobec prawa.
Wyjaśnienie
Artykuł ten odpowiada ogólnej zasadzie prawa zapisanej we wszystkich konstytucjach europejskich, która według
Trybunału została uznana za podstawową zasadę prawa wspólnotowego (wyrok z dnia 13 listopada 1984 r. w sprawie
283/83 Racke, Zb. Orz. str. 3791, wyrok z dnia 17 kwietnia 1997 r. w sprawie 15/95 EARL, Zb. Orz. str. I-1961 i wyrok
z dnia 13 kwietnia 2000 r. w sprawie 292/97 Karlsson, Zb. Orz. str. 2737).
Artykuł 21 (2)
Niedyskryminacja
1. Zakazana jest wszelka dyskryminacja w szczególności ze względu na płeć, rasę, kolor skóry,
pochodzenie etniczne lub społeczne, cechy genetyczne, język, religię lub przekonania, opinie
polityczne lub wszelkie inne opinie, przynależność do mniejszości narodowej, majątek, urodzenie,
niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną.
2. W zakresie zastosowania Konstytucji i bez uszczerbku dla jej postanowień szczególnych,
zakazana jest wszelka dyskryminacja ze względu na przynależność państwową.
Wyjaśnienie
Ustęp 1 wywodzi się z artykułu 13 Traktatu WE, zastąpionego obecnie artykułem III-124 Konstytucji, i z artykułu 14
europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz z artykułu 11 Konwencji o prawach
człowieka i biomedycynie w zakresie dziedzictwa genetycznego. W zakresie, w jakim odpowiada artykułowi 14
europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, ma zastosowanie zgodnie z tym
artykułem.
Nie istnieje sprzeczność ani niezgodność między ustępem 1 a artykułem III-124 Konstytucji, którego zakres stosowania
i przedmiot są inne: artykuł III-124 przyznaje Unii kompetencję do przyjmowania aktów ustawodawczych, łącznie z
harmonizacją przepisów ustawowych i wykonawczych Państw Członkowskich, aby znieść niektóre formy
dyskryminacji określone wyczerpująco w tym artykule. Przepisy te mogą obejmować działania władz Państw
Członkowskich (jak również relacje między osobami fizycznymi) w każdej dziedzinie będącej w kompetencji Unii.
Natomiast artykuł 21 ustęp 1 (2) poniżej nie przyznaje żadnej kompetencji do przyjęcia ustaw antydyskryminacyjnych
w tych dziedzinach działań Państw Członkowskich lub osób fizycznych, ani nie wspomina o szerokim zakazie
dyskryminacji w tych dziedzinach. Dotyczy on natomiast dyskryminacji ze strony instytucji i organów Unii w
wykonywaniu kompetencji przyznanych im na mocy innych artykułów części I i III Konstytucji oraz Państw
C 310/438 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004
(1) Artykuł II-80 Konstytucji.
(2) Artykuł II-81 Konstytucji.
Członkowskich, jedynie jeżeli realizują one prawo Unii. W związku z tym ustęp 1 nie zmienia zakresu kompetencji
przyznanych przez artykuł III-124 ani wykładni tego artykułu.
Ustęp 2 odpowiada artykułowi I-4 ustęp 2 Konstytucji i musi być stosowany zgodnie z tym artykułem.
Artykuł 22 (1)
Różnorodność kulturowa, religijna i językowa
Unia szanuje różnorodność kulturową, religijną i językową.
Wyjaśnienie
Artykuł ten został oparty na artykule 6 Traktatu o Unii Europejskiej oraz artykule 151 ustępy 1 i 4 Traktatu WE,
zastąpionym obecnie artykułem III-280 ustępy 1 i 4 Konstytucji, dotyczącym kultury. Wzmianka o poszanowaniu
różnorodności kulturowej i językowej znajduje się obecnie także w artykule I-3 ustęp 3 Konstytucji. Artykuł wywodzi
się także z Deklaracji nr 11 do Aktu Końcowego Traktatu z Amsterdamu w sprawie statusu kościołów i organizacji
niewyznaniowych, włączonej obecnie do artykułu I-52 Konstytucji.
Artykuł 23 (2)
Równość kobiet i mężczyzn
Należy zapewnić równość kobiet i mężczyzn we wszystkich dziedzinach, w tym w zakresie
zatrudnienia, pracy i wynagrodzenia.
Zasada równości nie stanowi przeszkody w utrzymywaniu lub przyjmowaniu środków
zapewniających specyficzne korzyści dla osób płci niedostatecznie reprezentowanej.
Wyjaśnienie
Akapit pierwszy tego artykułu został oparty na artykule 2 i artykule 3 ustęp 2 Traktatu WE, zastąpionych obecnie
artykułami I-3 i III-116 Konstytucji, które wprowadzają wspieranie równości mężczyzn i kobiet jako cel Unii, oraz na
artykule 141 ustęp 1 Traktatu WE, zastąpionego obecnie artykułem III-124 ustęp 1 Konstytucji. Akapit ten wywodzi się
również z artykułu 20 zmienionej Europejskiej Karty Społecznej z 3 maja 1996 roku oraz punktu 16 Wspólnotowej
Karty Socjalnych Praw Podstawowych Pracowników.
Jest oparty także na artykule 141 ustęp 3 Traktatu WE, zastąpionego obecnie artykułem III-214 ustęp 3 Konstytucji oraz
na artykule 2 ustęp 4 dyrektywy Rady 76/207/EWG w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania
kobiet i mężczyzn w zakresie dostępu do zatrudnienia, kształcenia i awansu zawodowego oraz warunków pracy.
Akapit drugi przejmuje w skróconej wersji postanowienia artykułu III-214 ustęp 4 Konstytucji, który przewiduje, że
zasada równego traktowania nie stanowi przeszkody w utrzymaniu lub przyjmowaniu środków przewidujących
specyficzne korzyści zmierzające do ułatwienia wykonywania działalności zawodowej przez osoby płci niedostatecznie
reprezentowanej bądź zapobiegania niekorzystnym sytuacjom w karierze zawodowej lub ich kompensowania. Zgodnie
16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/439
(1) Artykuł II-82 Konstytucji.
(2) Artykuł II-83 Konstytucji.
z artykułem 52 ustęp 2 (1), akapit drugi nie zmienia artykułu III-214 ustęp 4.
Artykuł 24 (2)
Prawa dziecka
1. Dzieci mają prawo do ochrony i opieki, jaka jest konieczna dla ich dobra. Mogą one swobodnie
wyrażać swoje poglądy. Poglądy te są brane pod uwagę w sprawach, które ich dotyczą, stosownie do
ich wieku i stopnia dojrzałości.
2. We wszystkich działaniach dotyczących dzieci, zarówno podejmowanych przez władze
publiczne, jak i instytucje prywatne, należy przede wszystkim uwzględnić najlepszy interes dziecka.
3. Każde dziecko ma prawo do utrzymywania stałego, osobistego związku i bezpośredniego
kontaktu z obojgiem rodziców, chyba że jest to sprzeczne z jego interesami.
Wyjaśnienie
Artykuł ten jest oparty na Konwencji z Nowego Jorku o prawach dziecka, podpisanej 20 listopada 1989 roku i
ratyfikowanej przez wszystkie Państwa Członkowskie, w szczególności na jej artykułach 3, 9, 12 i 13.
Ustęp 3 uwzględnia fakt, że w ramach tworzenia przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości
prawodawstwo Unii w zakresie spraw cywilnych mających skutki transgraniczne, w odniesieniu do których
artykuł III-269 Konstytucji powierza uprawnienia, może zawierać w szczególności prawo do odwiedzin zapewniające,
że dzieci mogą utrzymywać regularne i bezpośrednie kontakty z obojgiem rodziców.
Artykuł 25 (3)
Prawa osób w podeszłym wieku
Unia uznaje i szanuje prawa osób w podeszłym wieku do godnego i niezależnego życia oraz do
uczestniczenia w życiu społecznym i kulturalnym.
Wyjaśnienie
Artykuł ten wywodzi się z artykułu 23 zmienionej Europejskiej Karty Społecznej oraz artykułów 24 i 25 Wspólnotowej
Karty Socjalnych Praw Podstawowych Pracowników. Uczestnictwo w życiu kulturalnym i społecznym oczywiście
obejmuje także uczestnictwo w życiu politycznym.
C 310/440 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 16.12.2004
(1) Artykuł II-112 ustęp 2 Konstytucji.
(2) Artykuł II-84 Konstytucji.
(3) Artykuł II-85 Konstytucji.
Artykuł 26 (1)
Integracja osób niepełnosprawnych
Unia uznaje i szanuje prawo osób niepełnosprawnych do korzystania ze środków mających zapewnić
im niezależność, integrację społeczną i zawodową oraz udział w życiu społeczności.
Wyjaśnienie
Zasada określona w tym artykule jest oparta na artykule 15 Europejskiej Karty Społecznej oraz wywodzi się z punktu
26 Wspólnotowej Karty Socjalnych Praw Podstawowych Pracowników.
TYTUŁ IV
SOLIDARNOŚĆ
Artykuł 27 (2)
Prawo pracowników do informacji i konsultacji w ramach przedsiębiorstwa
Pracownikom i ich przedstawicielom należy zagwarantować, na właściwych poziomach, informację i
konsultację we właściwym czasie, w przypadkach i na warunkach przewidzianych w prawie Unii oraz
ustawodawstwach i praktykach krajowych.
Wyjaśnienie
Artykuł ten jest zawarty w zmienionej Europejskiej Karcie Społecznej (artykuł 21) oraz we Wspólnotowej Karcie
Socjalnych Praw Podstawowych Pracowników (punkty 17 i 18). Ma zastosowanie na warunkach określonych w prawie
Unii i ustawodawstwach krajowych. Odniesienie do odpowiednich poziomów dotyczy poziomów określonych w
prawie Unii lub ustawodawstwach i praktykach krajowych, które mogą obejmować poziom europejski, jeżeli
przewiduje to prawodawstwo Unii. Dorobek Unii w tym zakresie jest istotny: artykuły III-211 i III-212 Konstytucji oraz
dyrektywy 2002/14/WE (ogólne ramowe warunki informowania i przeprowadzania konsultacji z pracownikami we
Wspólnocie Europejskiej), 98/59/WE (zwolnienia grupowe), 2001/23/WE (przeniesienie własności przedsiębiorstw) i
94/45/WE (europejskie rady zakładowe).
Artykuł 28 (3)
Prawa do rokowań i działań zbiorowych
Pracownicy i pracodawcy, lub ich odpowiednie organizacje, mają, zgodnie z prawem Unii oraz
ustawodawstwami i praktykami krajowymi, prawo do negocjowania i zawierania układów
zbiorowych pracy na odpowiednich poziomach oraz do podejmowania, w przypadkach konfliktu
działań zbiorowych, w tym strajku w obronie swoich interesów.
16.12.2004 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 310/441
(1) Artykuł II-86 Konstytucji.
(2) Artykuł II-87 Konstytucji.
(3) Artykuł II-88 Konstytucji.